Research indexJournal article
بررسی علل و چگونگی تمرکزگرایی تهران در سه دهۀ گذشته
یاسوری, نژاد, اسدزاده
پژوهشهای جغرافیای انسانی22 Jun 2015
NobleIDark:/48914/w1/20260515/392EFBD0DOI10.22059/jhgr.2015.51255
بررسی علل و چگونگی تمرکزگرایی تهران در سه دهۀ گذشته
یاسوری, نژاد, اسدزاده · پژوهشهای جغرافیای انسانی · 2015 · Subscription
NobleIDark:/48914/w1/20260515/392EFBD0DOI10.22059/jhgr.2015.51255
The full text is at the publisher
You can read the abstract here, or open it at the publisher.
Abstract
ایران بهعنوان یکی از کشورهای درحال توسعه، تا قبل از آغاز قرن حاضر، نظام شهری نسبتآ متعادلی داشته است، اما با بهوجودآمدن حکومت متمرکز، تکیه بر درآمدهای نفتی و تزریق آن به قطبهای انتخابشده، بهویژه تهران، زمینة تمرکزگرایی فراهم شده و سبب شکلگیری و کاهش تعادل سرزمینی شده است. بهعلاوه، عوامل سیاسی، اقتصادی، زیرساختی، جمعیتی و نیروی انسانی نیز به تمرکزگرایی تهران دامن زده است و فاصلة تهران از سایر مناطق کشور را افزایش داده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوة اجرا، توصیفی- تحلیلی است. با استفاده از مطالعات کتابخانهای، به بررسی روند شکلگیری تمرکزگرایی در ایران و مرکز توجه آن، تهران پرداخته میشود و سپس با استفاده از روش شاخص ناموزون موریس، نابرابری و فاصلة ایجادشده بین مناطق مختلف کشور- که بهنوعی محصول تمرکزگرایی است- بررسی میشود. درنهایت، با بهرهگیری از سالنامههای آماری، عواملی که به تمرکزگرایی دامن زدهاند، از نظر کمی و آماری بررسی میشود تا وضعیت تهران در این میان مشخص شود. نتایج نشان میدهد که استقرار درازمدت دولت مرکزی در تهران، ساختار سیاسی و اداری متمرکزی را در این شهر پایهریزی کرده است که نتیجة آن زهکشکردن بخش وسیعی از جمعیت، فعالیت و امکانات به این محدودة جغرافیایی بوده است؛ بهگونهای که اغلب امکانات مدیریتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، یا در تهران متمرکزند یا از تهران کنترل میشوند.