Research indexJournal article
درجه تأثیرگذاری سهم بخش کشاورزی بر توزیع بودجه عمرانی استانی: کاربرد رگرسیون فضایی
جمشیدی, فر, شادمهری and 1 other
پژوهش های اقتصاد و توسعه کشاورزی24 Jan 2017
NobleIDark:/48914/w1/20260515/9C0D79FEDOI10.22067/jead2.v31i2.59482
درجه تأثیرگذاری سهم بخش کشاورزی بر توزیع بودجه عمرانی استانی: کاربرد رگرسیون فضایی
جمشیدی, فر, شادمهری and 1 other · پژوهش های اقتصاد و توسعه کشاورزی · 2017 · Subscription
NobleIDark:/48914/w1/20260515/9C0D79FEDOI10.22067/jead2.v31i2.59482
The full text is at the publisher
You can read the abstract here, or open it at the publisher.
Abstract
مقدمه: بودجه های جاری و عمرانی استانی از مهمترین ابزارهای اقتصادی در اختیار بخش عمومی است که با کمک آن ها میتوان نابرابریها و عدم توازنهای منطقهای در ایران را کاهش داد. به رغم نقش گسترده دولت در اقتصاد ایران، اما به دلایل گوناگون از قبیل دسترسی به درآمدهای نفتی، مبانی اعتقادی خاص حضور دولت در جامعه و غیره، اهمیت بودجه به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای سیاستگذاری اقتصادی و اجتماعی چندان شناخته شده نیست. به عبارتی، بودجه بندی در ایران با توجه به جایگاه ممتاز برنامهریزی و اهمیتی که بودجه در تهیه و اجرای برنامههای توسعه میانمدت دارد، ابزاری ناکارآمد است. از این رو فرآیند تهیه و اجرای بودجه در نیم قرن گذشته به مسأله پیچیده و دشواری در مدیریت بخش عمومی تبدیل شده است که پیامدهای نامطلوب و رو به تزاید خود را به دولت تحمیل میکند. بنابراین الگوی بودجه بندی برای ارئه بودجه بندی تملک دارایی های سرمایه ای استانی را در آن قالب مهم است. مواد و روش ها: با توجه به اینکه در ارتباط با بررسی چگونگی تخصیص بودجه میان بخش های مختلف کشور، مسأله ارتباط فضایی مناطق نیز مطرح می شود و باید از رهیافتی استفاده نمود که قادر به اندازه گیری ناهمگنی مکانی باشد لذا در این پژوهش از روش اقتصاد سنجی فضایی با داده های تابلویی استفاده شده است. قلمرو مکانی این تحقیق شامل تمام استان های کشور می باشد و قلمرو زمانی آن شامل10 سال (93-1384) است. در این پژوهش از متغیرهای درآمدهای استانی، سهم بخش های خدمات، صنعت، کشاورزی و نفت در تولید ناخالص مصرف واسطه رشته فعالیتهای اقتصادی، نرخ تورم، نرخ بیکاری، محصول ناخالص سرانه، جمعیت و مساحت استان ها به عنوان متغیرهای برنامه ای استفاده شده است. علاوه بر متغیرهای اقتصادی، جمعیتی و جغرافیایی، متغیرهای سیاسی چون مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری و آرای به رئیس جمهور در هر استان نیز به الگوی تخصیص بودجه اضافه گردیده اند. نتایج: متغیرهایلگاریتم سهم کشاورزی در تولید ناخالص داخلی، لگاریتم سهم خدمات در تولید ناخالص داخلی، لگاریتم سهم صنعت در تولید ناخالص داخلی، لگاریتم سهم نفت در تولید ناخالص داخلی و لگاریتم محصول ناخالص سرانه اثر معنی داری بر بودجه تخصیص یافته به استان های کشور دارند که این امر نمایانگر آن است که رویکرد دولت در تخصیص بودجه از نوع برنامه ای یا اقتصادی است و با توجه به اثر مثبت این متغیرها (به استثنای متغیر سهم ارزش افزوده بخش خدمات در تولید ناخالص داخلی) بر جذب بودجه می توان چنین استدلال نمود که دولت برای گسترش تولید و استفاده بیشتر از پتانسیل های اقتصادی استان های کشور در مناطقی سرمایه گذاری می نماید که منجر به تولید بیشتر و توسعه اقتصادی کشور گردند. این یافته گویای این است که سرمایه گذاری و تخصیص بودجه ملی در این بخش ها بیشتر صورت می گیرد و هر چه یک استان از لحاظ صنعتی و کشاورزی پیشرفته تر باشد؛ بودجه تخصیص یافته به آن استان بیشتر خواهد بود. اثر متغیر لگاریتم درآمد های استانی مصوب قانون بر بودجه عمرانی تخصیص یافته در استان های کشور مثبت و معنی دار می باشد. متغیر لگاریتم نرخ از دیگر متغیرهای اقتصادی موجود در الگوی برآوردی است که نتایج نشان می دهد این متغیر اثر منفی و معنی داری بر تخصیص بودجه دارد. این یافته مطابق با نظریه های اقتصادی است، زیرا با افزایش نرخ تورم یا شاخص قیمت مصرف کننده، رشد اقتصادی استان های کشور کاهش می یابد. در واقع، افزایش تورم اثر منفی بر کارایی اقتصادی هر استان دارد و این امر موجب اختصاص کمتر بودجه به استان هایی می شود که نرخ تورم بالایی دارند. متغیر لگاریتم نرخ اثر معنی داری بر بودجه تخصیص یافته به استان های کشور ندارد. تخصیص بودجه بدون در نظر گرفتن نرخ بیکاری در استان های کشور نمایانگر آن است که در فرآیند اعطای به استان های کشور، بیشتر توجه بر معیار کارایی است. زیرا در مناطق نیازمند و کمتر توسعه یافته با نرخ بیکاری بالاتر، اعتبارات کمتری تخصیص یافته است. جمع بندی: به طور کلی، نتایج مطالعه نشان داد که رویکرد دولت برای تخصیص بودجه استانی از نوع برنامه ای یا اقتصادی است و این رویکرد برنامه محور از ارجحیت بیشتری نسبت به رویکرد تاکتیکی برخوردار است. لازم به ذکر است که رویکرد دولت در تخصیص بودجه صرفا از نوع برنامه محور نبوده و رویکرد سیاست محور نیز بر اختصاص بودجه به استان های کشور تأثیرگذار بوده است، اما این تأثیر مربوط به یک استان با درصد بالای آرا به رئیس جمهور منتخب نمی باشد. در واقع، از رویکرد سیاست محور برای ایجاد یک همگرایی سیاسی-منطقه ای در کسب تعداد بیشتر آرا استفاده می گردد. به بیان دیگر، در صورت در نظر گرفتن اثرات غیرمستقیم، می توان چنین نتیجه گرفت که دولت از رویکرد برنامه محور برای استان های مورد نظر و از رویکرد سیاست محور برای استان های مجاور در تخصیص بودجه استفاده نموده است.