Φυλακτήρια αποκαλούσαν οι Βυζαντινοί και κυρίως οι Πατέρες της Εκκλησίας αντικείμενα τα οποία είχαν την ικανότητα να προστατεύσουν από εχθρικές – δαιμονικές δυνάμεις, το κακό μάτι και ασθένειες. Φαίνεται πως οι χριστιανοί υιοθέτησαν τη συνήθεια να χρησιμοποιούν φυλακτά από τους οπαδούς των αρχαίων ειδωλολατρικών - πολυθεϊστικών και μονοθεϊστικών θρησκειών (κυρίως Αιγυπτίους, Βαβυλωνίους, Εβραίους και Έλληνες), προσαρμόζοντάς τα στις θρησκευτικές τους αντιλήψεις. Οι πρώτες μαρτυρίες για τη χρήση φυλακτών από χριστιανούς προέρχονται από τον 4ο αι. και μολονότι τα χριστιανικά φυλακτά που σώζονται από την περίοδο εκείνη είναι ελάχιστα, την εποχή αυτή αναπτύχθηκε η πολεμική των Πατέρων της Εκκλησίας. Η χρήση τους καταδικάστηκε σε αρκετές Εκκλησιαστικές Συνόδους, καθώς εντάσσονταν σε ένα σύνολο παγανιστικών-μαγικών πρακτικών οι οποίες σχετίζονταν με δαιμονικές δυνάμεις, με συνέπεια η σύνδεσή τους με τον Σατανά και τους οπαδούς του και η απόρριψη τους να είναι αναπόφευκτη. Φαίνεται ότι οι χριστιανοί, αφενός λόγω της πολεμικής αυτής των Πατέρων της Εκκλησίας, αφετέρου επειδή δεν μπορούσαν να αποβάλουν τη συνήθεια της χρήσης αντικειμένων για την προστασία τους, άρχισαν σύντομα να χρησιμοποιούν φυλακτά με το σχήμα του σταυρού και λειψανοθήκες. Κάποια από αυτά περιελάμβαναν είτε λείψανα μαρτύρων, τα οποία τιμούνταν από την Εκκλησία εκείνη την εποχή, είτε τμήματα από τον Τίμιο Σταυρό, του κατεξοχήν ιερού λειψάνου, που συνδεόταν με τον ίδιο τον Ιησού.Με τους τρόπους αυτούς, οι χριστιανοί απομακρύνονταν από τον αποτροπαϊκό «χαρακτήρα» των παλαιότερων ειδωλολατρικών φυλακτών, καθώς πλέον επικαλούνταν τη βοήθεια, τη θεραπεία και την προστασία από τον Χριστό, την Παναγία και τους αγίους. Αποτελούσαν ένα μέσο με το οποίο μεταδιδόταν η θεία χάρη, καθώς η δυναμή τους πήγαζε από την πίστη προς τον Θεό και δεν είχαν αυτά καθεαυτά προστατευτικές ιδιότητες. Ως φυλακτά, λοιπόν, χρησιμοποιούσαν φορητά αντικείμενα κατασκευασμένα από διάφορα υλικά: λίθους με εγχάρακτες ή ανάγλυφες παραστάσεις, δαχτυλίδια, εγκόλπια, σταυρούς - λειψανοθήκες, ευλογίες, σφραγίδες, ενδύματα, ωοειδή και κυκλικά φυλακτά - λειψανοθήκες, ειλητάρια, παναγιάρια με σκηνές από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη με σκοπό να προστατεύσουν και να θεραπεύσουν. Τα φορητά αυτά αντικείμενα, χρησιμοποιούνταν όχι μόνο για να διακοσμήσουν το σώμα, αλλά και για να το προφυλάξουν. Ενδεχομένως υπήρχαν και άλλα φυλακτά κατασκευασμένα από περισσότερο εύθραυστα υλικά, τα οποία δεν διασώθηκαν ως τις μέρες μας, ενώ υπήρχαν και πρόσκαιρες πρακτικές για την προστασία των ανθρώπων, όπως η δημιουργία ενός σημαδιού στο μέτωπο των παιδιών με τη χρήση νερού και χώματος (λάσπη). Κάποια από αυτά ήταν ανεικονικά, ενώ κάποια είχαν ιδιότυπη μορφολογία και εικονογραφία. Ορισμένα έφεραν επιγραφές, οι οποίες ενίσχυαν τις προστατευτικές - θεραπευτικές τους ιδιότητες. Κάποια από αυτά κατασκευάζονταν έπειτα από ιδιωτικές παραγγελίες, ενώ κάποια άλλα κατασκευάζονταν μαζικά και απευθύνονταν σε όλες τις κοινωνικές τάξεις. Όλοι οι άνθρωποι όμως, ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης και μορφωτικού επιπέδου, αποσκοπούσαν μέσω της απόκτησης ενός φυλακτού στην προστασία από κακόβουλες δυνάμεις ή/και την θεραπεία από ασθένειες...