Η χρήση των ναρκωτικών, με το χαρακτήρα και τις διαστάσεις που έχει πάρει στην εποχή μας δεν είναι παρά ένας, ίσως ο πιο δραματικός, από τους τρόπους με τους οποίους εκφράζεται η δυσφορία του σύγχρονου ανθρώπου, συνυφασμένη με την κοινωνική και πολιτιστική κρίση της όψιμης νεωτερικότητας. Κατακλύζοντας τη ζωή του νέου ανθρώπου, στην αρχή ακόμη της εφηβείας του, τα ναρκωτικά έρχονται να καλύψουν μέσα του ένα έλλειμμα οραμάτων, κοινωνικών προτύπων, αξιών, προοπτικών, νοήματος ζωής. Πρόκειται για ένα κοινωνικό κατά κύριο λόγο φαινόμενο, εξαιρετικά πολύπλοκο και πολυπαραγοντικό, που αφορά όλες τις παραμέτρους της ανθρώπινης ύπαρξης, ψυχολογικές, κοινωνικές, πολιτιστικές, ηθικές, βιολογικές και άλλες. Τα ναρκωτικά, δηλαδή όλες οι ψυχοδραστικές ουσίες, νόμιμες και παράνομες, δρουν σε ορισμένες περιοχές του στον ανθρώπινο εγκέφαλο επηρεάζοντας τη λειτουργία του, με συγκεκριμένο τρόπο, ξεχωριστό για κάθε ουσία. Αυτή είναι η βιολογική πλευρά του προβλήματος, αλλά δεν αποτελεί την αιτία του και δεν του προσδίδει αυτομάτως ιατρικό χαρακτήρα. Από τα πορίσματα των ερευνών που έχουν γίνει μέχρι σήμερα σε κλινικό ή εργαστηριακό επίπεδο δεν τεκμηριώνεται η ύπαρξη συγκεκριμένων βιολογικών αιτιολογικών παραγόντων της τοξικομανίας ούτε έχει βρεθεί το γονίδιό της. Από αυτή την άποψη ενέχει στοιχεία μεγάλης αυθαιρεσίας ο χαρακτηρισμός της addiction ως χρόνιας υποτροπιάζουσας νόσου του εγκεφάλου και η κατάταξή της στις ψυχικές διαταραχές, με βάση το DSM-IV.