Research indexJournal article
Ρύθμιση συστήματος κυψέλης καυσίμου βασισμένη σε μαθηματικό μοντέλο προβλεπτικού ελέγχου και ανίχνευση μεγίστουσ σημείου λειτουργίας:
Ζιώγου
Aristotle University of Thessaloniki1 Jan 2009Open access
NobleIDark:/48914/w1/20260522/A3F931EBDOI10.26262/heal.auth.ir.113804
Ρύθμιση συστήματος κυψέλης καυσίμου βασισμένη σε μαθηματικό μοντέλο προβλεπτικού ελέγχου και ανίχνευση μεγίστουσ σημείου λειτουργίας:
Ζιώγου · Aristotle University of Thessaloniki · 2009
NobleIDark:/48914/w1/20260522/A3F931EBDOI10.26262/heal.auth.ir.113804
Free to read at the publisher
You can read the abstract here, or the full text at the publisher.
Abstract
Οι κυψέλες καυσίμου αποτελούν μέρος μιας πολλά υποσχόμενης και φιλικής προς το περιβάλλον τεχνολογίας, που έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον τόσο της βιομηχανικής όσο και της βασικής έρευνας τα τελευταία χρόνια. Αποτελούνται από ένα σύνολο από υλικά και εξοπλισμού που στην γενική μορφή λειτουργίας τροφοδοτούνται από ένα καύσιμο (αντιδρών) και από αέρα τα οποία διαχωρίζονται από ημιπερατή μεμβράνη.Στην ειδική περίπτωση των πολυμερικών κελιών καυσίμου που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτή την εργασία, το καύσιμο είναι το καθαρό υδρογόνο και η μεμβράνη κάποιο πολυμερικό υλικό. Σε κάθε περίπτωση η παραγωγή ενέργειας αναφέρεται στην εκμετάλλευση της κίνησης ηλεκτρικού φορτίου μέσω ενός εξωτερικού κυκλώματος με σκοπό την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Πολλές φορές, αναλόγως του μεγέθους και άλλων λειτουργικών και κατασκευαστικών χαρακτηριστικών, σημαντικό και εκμεταλλεύσιμο είναι και το ποσό της παραγόμενης θερμότητας κατά την λειτουργία τους. Όμως λόγω των περιορισμών που τίθενται από τα υλικά, η ισχύς που ζητείται από την κυψέλη καυσίμου δεν μπορεί να χρησιμοποιείται αυθαίρετα χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι εσωτερικές επιδράσεις που προκαλεί, όπως είναι η κατάσταση της μεμβράνης (υγρασία), η διαθεσιμότητα των αντιδρώντων, η μεταβολή της θερμοκρασίας και άλλα. Επιπλέον η δυναμική απόκριση της κυψέλης καυσίμου επηρεάζεται όταν υπάρχουν απότομες διακυμάνσεις στις απαιτήσεις ισχύος ή όταν η κυψέλη δεν λειτουργεί στην επιθυμητή περιοχή όπως προσδιορίζεται από τα σχεδιαστικά χαρακτηριστικά της. Η επιλογή της λειτουργικής περιοχής οδηγεί σε διαφορετική συμπεριφορά του συστήματος που αφορά την αποδοτικότητα, την λειτουργικότητα, την ευστάθεια και την ασφάλεια της κυψέλης. Επισημαίνεται τέλος αν και στην εργασία ως σύστημα αναφέρεται το προς έλεγχο ηλεκτροχημικό σύστημα της κυψέλης, στην πραγματικότητα μπορεί να αποτελεί και το επιπλέον υποστηρικτικό σύστημα από συσκευές όπως συμπιεστές, αντλίες κλπ. των οποίων ο έλεγχος ξεφεύγει από τα όρια αυτής της βασικής θεωρητικής εργασίας. Παρόλα αυτά αποτελούν ένα πολύ ενδιαφέρον πεδίο για εφαρμογή των ίδιων τεχνικών που παρουσιάζονται στην συνέχεια.Στην παρούσα διπλωματική εργασία παρουσιάζεται μία ολοκληρωμένη στρατηγική ελέγχου που αποτελείται από τον σε σειρά υπολογισμό της μέγιστης ισχύος και την χρήση ενός μη γραμμικού δυναμικού μοντέλου της κυψέλης καυσίμου. Η χρήση του σχήματος προβλεπτικού ελέγχου θεωρείται ως μια δημοφιλής τεχνική προηγμένης ρύθμισης εξαιτίας της δυνατότητας που έχει να λειτουργεί την διεργασία με τέτοιο τρόπο, ώστε να ικανοποιούνται πολλαπλά και μεταβαλλόμενα λειτουργικά κριτήρια, ακόμη και όταν υπάρχουν αλλαγές στα χαρακτηριστικά του συστήματος ή η λειτουργία του συστήματος υπόκειται σε περιορισμούς. Το σχήμα ελέγχου που βασίζεται στις προρρήσεις του μη γραμμικού μοντέλου, έχει ως στόχο να οδηγήσει το σύστημα στην βέλτιστη (ως προς την προσέγγιση στις λειτουργικές απαιτήσεις) περιοχή λειτουργίας όπως αυτή προσδιορίζεται από τον αλγόριθμο υπολογισμού της μέγιστης ισχύος και υπόκεινται σε περιορισμούς από το φυσικό σύστημα, με σκοπό την ασφαλέστερη λειτουργία του. Το μοντέλο υλοποιήθηκε και πιστοποιήθηκε χρησιμοποιώντας δεδομένα από μία κυψέλη μονού κελιού υψηλής θερμοκρασίαςτύπου πολυμερικής μεμβράνης (PEM), που λειτουργεί σε συνθήκες σταθερής πίεσης και θερμοκρασίας.Για τον υπολογισμό της βέλτιστης τιμής της πυκνότητας ρεύματος χρησιμοποιήθηκε ένας σε σειρά βελτιστοποιητής με σταθμισμένη αντικειμενική συνάρτηση, που συμπεριλαμβάνει τις απαιτήσεις για ισχύ και τον λόγο περίσσειας οξυγόνου.Επομένως ο συνολικός στόχος του ελέγχου είναι να προσδιοριστεί το ηλεκτρικό ρεύμα ως μεταβλητή εισόδου με τέτοιο τρόπο ώστε να υπάρχει ικανοποιητική ποσότητα οξυγόνου στην κάθοδο για να προφυλάσσεται η λειτουργία της κυψέλης και παράλληλα να παράγεται ικανή ποσότητα ενέργειας, με δεδομένη πάντα παροχή αερίου, για να ικανοποιείται η μέγιστη απαίτηση ισχύος. Η πυκνότητα ρεύματος αποτελεί την χειραγωγούμενη μεταβλητή του συστήματος. Λαμβάνοντας υπόψη τις μετρήσεις τάσης που προέρχονται από την εφαρμογή της χειραγωγούμενης μεταβλητής στο σύστημα και το σημείο λειτουργίας, το μοντέλο προσαρμόζεται μέσω της εκτίμησης των παραμέτρων που σχετίζονται με τις απώλειες ενεργοποίησης και συγκέντρωσης, ώστε να υπολογιστεί ένα νέο μέγιστο σημείο ισχύος και να τροφοδοτηθεί στο μη γραμμικό προβλεπτικό ελεγκτή.Στο 1ο κεφάλαιο γίνεται μια σύντομη ιστορική αναδρομή στην τεχνολογία των κυψελών καυσίμου ή των απλών κελιών και περιγράφονται οι τύποι των κυψελών. Ακολουθεί η ανάλυση της βασικής δομής μίας κυψέλης καυσίμου, δηλαδή ο ηλεκτρολύτης, τα ηλεκτρόδια, το στρώμα διάχυσης αερίων και οι διπολικές πλάκες. Επίσης περιγράφονται τα υποσυστήματα που απαρτίζουν ένα ολοκληρωμένο σύστημα κυψέλης καυσίμου.Στο 2ο κεφάλαιο γίνεται ανάλυση των ηλεκτροχημικών εξισώσεων που περιγράφουν την λειτουργία της κυψέλης καυσίμου. Πιο συγκεκριμένα αναλύονται θεωρητικά οι απώλειες που εμφανίζονται κατά την λειτουργία του συστήματος και παρατίθενται οι σχέσεις για τον υπολογισμό της τάσης εξόδου.Στην συνέχεια στο κεφάλαιο 3 γίνεται η μοντελοποίηση του συστήματος μέσω της περιγραφής των ισοζυγίων μάζας και τον υπολογισμό των απωλειών. Αφού αναπτυχθεί το μοντέλο γίνεται μελέτη της δυναμικής συμπεριφοράς του μέσω ενός συνόλου δοκιμών.Στο 4ο κεφάλαιο αναπτύσσεται το σχήμα ελέγχου. Αρχικά γίνεται ταυτοποίηση της λειτουργίας του μοντέλου ως προς ένα κελί καυσίμου τύπου PEM υψηλής θερμοκρασίας. Για να βελτιωθεί η ακρίβεια της απόκρισης έγινε εκτίμηση συγκεκριμένων παραμέτρων που επηρεάζουν την λειτουργία του μοντέλου σε ακραίες περιοχές λειτουργίας. Στη συνέχεια μελετήθηκε η απόκριση του συστήματος όταν χρησιμοποιείται συμβατικός έλεγχος (PID) για την ρύθμιση της απαιτούμενης ισχύος. Τέλος περιγράφεται η δομή ενός σχήματος προβλεπτικού ελέγχου και εφαρμόζεται στο υπό μελέτη σύστημα. Με βάση το σχήμα MPC εκτελούνται. διαφορετικά σενάρια λειτουργίας για να διαπιστωθεί η εύρυθμη λειτουργία του εντός μιας βέλτιστης περιοχής που εξασφαλίζει ταυτόχρονα και την ασφάλειά του.