Аннотация Мақолада инсоният доимо маънавиятга интилиб яшаши, яратувчанлик ва бунёдкорлик инсонга хос бўлган буюк фазилат эканлиги, лекин, сўнги йилларда маънавият соҳасида жуда кўп ишлар қилинган ва қилинаётган бўлсада улар етарли самара бера олмаётганлиги ва бунинг сабаби маънавият ва маърифат соҳаларига боғлиқлиги таҳлил этилган. Калит сўзлар: маънавият, маърифат, китоб, жамият, бунёдкорлик. Аннотация В статье проанализировано, что человечество всегда живет стремлением к духовности, что творчество и креативность являются большим качеством, свойственным человеку, но что хотя в последнее время в области духовности проделано и делается очень много работы лет они не могут дать достаточных результатов, и причина этого связана со сферами духовности и просвещения. Ключевые слова: духовность, просвещение, книга, общество, творчество. Abstract In the article, it is analyzed that humanity always lives in pursuit of spirituality, that creativity and creativity are a great quality characteristic of a person, but that although a lot of work has been done and is being done in the field of spirituality in recent years, they cannot produce enough results, and the reason for this is related to the fields of spirituality and enlightenment. Key words: spirituality, enlightenment, book, society, creativity. КИРИШ Инсоният доимо маънавиятга интилиб яшайди. Яратувчанлик ва бунёдкорлик унга хос бўлган буюк фазилатдир[1]. Маълумки, сўнги йилларда маънавият соҳасида жуда кўп ишлар қилинган ва қилинаётган бўлсада улар етарли самара бера олмаяпти. Фикримизча бундай саволларга жавоб маънавият ва маърифат соҳаларига бориб тақалади. “Шу билан бирга, ушбу муҳим соҳа билан боғлиқ аҳоли, хусусан, ёшлар ўртасида китоб мутолааси ва китобхонлик маданиятини оширишда бир қатор муаммолар мавжудлигини қайд этиш лозим. Аввало, бадиий, маърифий, илмий-оммабоп, тарбиявий, ёшларнинг интеллектуал салоҳиятини оширишга қаратилган адабиётларни чоп этиш, улар билан таълим муассасаларини таъминлаш, миллий ва жаҳон адабиёти намояндаларининг етук асарларини саралаш, таржима қилиш ишлари пухта ўйланган тизим асосида ташкил этилмаган”[2]. АСОСИЙ ҚИСМ Дарҳақиқат, маънавият ва маърифат ҳар қандай давлат тараққиётида жуда муҳим ўрин тутади. Халқининг маънавияти ва маърифати етук бўлган мамлакатнинг ижтимоий ва иқтисодий аҳволи ҳам шунга яраша юксак бўлади. «Авваламбор, ён-атрофга очиқ кўз билан қараб хулоса чиқариш, ўзининг мустақил фикрига эга бўлиш, керак бўлса, ҳақиқатдан доим руҳланиб яшаш зарур. Ҳақиқатни қидириш ва ҳақиқатдан куч олиб яшаш керак. Фақат ўз куч ва салоҳиятига таяниб, ўзлигини англаб, бошини баланд кўтариб яшайдиган халқни дунё аҳли ҳурмат қилади.». Албатта, жамият жуда кенг тушунча, у бутун мамлакатни ўз ичига олади. Лекин, инсон ва жамият орасида яна бир қанча маънавий муҳитлар ёки маънавий алоқалар мавжуд бўлиб, улар ҳам кишиларнинг маънавиятини юксалишида ўзига хос ўринга эга. Буларга аввало, оила, маҳалла, мактаб, академик лицей ва коллежлар, олий ўқув юртлари, турли хил ташкилотлар, корхоналар, идоралар киради. Бундай таркибий жамиятларнинг сони жуда кўп бўлиб, улардаги маънавий муҳит даражаси ҳам ранг-барангдир. Шундай экан, жамият маънавиятига берадиган баҳомиз нисбатан умумий тарзда берилган ҳисобланади. Бу фикрдан шундай хулоса чиқариш мумкинки, маънавиятни юксалтириш учун тор доирада эмас, балки кенг миқёсда ҳаракат қилиш керак[3]. Таъкидлаш жоизки, мамлакатимизда ана шу мақсад йўлида жуда катта ишлар қилинди ва қилинмоқда. Республика маънавият тарғибот марказининг ташкил этилиши, маънавият соҳасида олиб борилган изланишлар ва шу тадқиқотлар натижасида нашрдан чиққан китоблар, ўқув юртларида маънавият дарсларини ташкил этилиши каби хайрли ишлар шулар жумласидандир. Бироқ, юқорида баён этилган мулоҳазалар зинҳор маъанавият соҳасида ҳамма ишлар қилинган деган охирги хулосани келтириб чиқармаслиги керак[4]. Бугунги кунда инсон, давлат ва жамият ҳаётида энг катта зиён етказадиган нарса бу – сохта ва ёлғон информация. Бу одамларни йўлдан уришнинг энг хавфли усули. Айниқса, ёшларни чағитиш, керак бўлса, оёғини ердан узиб, турли чўпчак ва афсона гапларни уларнинг онгига қуйишда бу усул кенг қўлланмоқда. Шу боис ҳам давлатимиз рахбари Шавкат Миромонович Мирзиёев томонидан маънавият ва маърифат масалаларига катта эътибор қаратилиб, келгусида ушбу соҳани янада ривожлантиришга доир истиқболли лойиҳалар белгилаб олинмоқда. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида” ги фармонда “...Таълим, маданият, илм-фан, адабиёт, санъат ва спорт соҳаларини ривожлантириш, ёшларга оид давлат сиёсатини такомиллаштириш”[5] белгилаб берилган. Ўрта асрларда Гурганчда шаклланган “Маъмун академияси” тасодифан вужудга келмади. У кўҳна Хоразмнинг узоқ ўтмишдаги илм-маърифат илдизлари ва бевосита Бағдоддаги Муҳаммад ал-Хоразмий бошлиқ “Маъмун академияси” ўртасидаги қонуний ворислик ва илк ўрта аср Уйғониш даври маданий юксалишининг қонуний таъсири билан бевосита алоқадордир[6]. Халқимизнинг юксак илмий-ижодий тафаккури буюк алломаларимизнинг ақл-заковати, она заминимизда қадимдан мавжуд бўлган йирик илм-фан марказларида яратилган бой илмий мерос ва маданий аънаналар билан боғлиқдир. Амир Темурнинг бунёдкорлик ғоялари ва амалий фаолияти катта ахамиятга эга. У гарчи фотихлар қаторидан ўрин олиб, беҳисоб жангу-жадалларни бошидан кечирган бўлсада, асосий мақсади бунёдкорлик ва яратувчанлик бўлган. Жумладан, у “Темур тузуклари”да : “Агар фуқародан бирининг уй иморати бузилиб, тузатишга қурби етмаса, керакли ускуналарни етказиб бериб, унга ёрдам берилсин”, деб кўрсатма беради. ХУЛОСА Ўзбекистон халқининг маънавиятини юксалтириш масалалари жуда долзарб ва нозик масала ҳисобланади. Шунингдек, бу масала жуда тез амалга ошадиган ёки фақат саноқли кишиларнинг уринишлари билан амалга ошадиган иш эмас. Балки, бу муайян муддат талаб қиладиган ва кўпчиликнинг саъйи ҳаракатлари самараси натижасида руёбга ошадиган тадбирдир. Зеро маънавият инсоннинг ички рухий олами ва ҳис туйғулари билан боғлиқ бўлган мураккаб жараён бўлгани боис уни ўта қисқа муддатларда ўзгартириш ҳам мумкин эмас. Бунинг аввало ҳар бир инсоннинг ўзи, ўзи ва жамият учун нима тўғрию, нима нотўғрилигини англаб олиши керак. АДАБИЁТЛАР Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармойиши ”Китоб маҳсулотларини чоп этиш ва тарқатиш тизимини ривожлантириш, китоб мутолааси ва китобхонлик маданиятини ошириш ҳамда тағибот қилиш бўйича комиссия тузиш тўғрисида”. Халқ сўзи. 2017 йил, 13- январ. Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармони “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”. Халқ сўзи. 2017 йил, 8-феврал. Бахриддин Лутфуллаевич Салимов (2022). ЖАМИЯТНИНГ ШАКЛЛАНИШИ ВА ТАКОМИЛЛАШУВИДА БОШҚАРУВ ВА ТАРБИЯ САНЪАТИНИНГ ЎРНИ. Academic research in educational sciences, 3 (11), 359-365. Salimov Baxriddin Lutfullaevich. The philosophical role of dialectical categories in human life. Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. Volume: 1, lssue 6, 2021. -Р.406-410. [1] Бахриддин Лутфуллаевич Салимов (2022). ЖАМИЯТНИНГ ШАКЛЛАНИШИ ВА ТАКОМИЛЛАШУВИДА БОШҚАРУВ ВА ТАРБИЯ САНЪАТИНИНГ ЎРНИ. Academic research in educational sciences, 3 (11), 359-365. [2] Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармойиши ”Китоб маҳсулотларини чоп этиш ва тарқатиш тизимини ривожлантириш, китоб мутолааси ва китобхонлик маданиятини ошириш ҳамда тағибот қилиш бўйича комиссия тузиш тўғрисида”. Халқ сўзи. 2017 йил, 13- январ. [3] Бахриддин Лутфуллаевич Салимов (2022). ЖАМИЯТНИНГ ШАКЛЛАНИШИ ВА ТАКОМИЛЛАШУВИДА БОШҚАРУВ ВА ТАРБИЯ САНЪАТИНИНГ ЎРНИ. Academic research in educational sciences, 3 (11), 359-365. [4] Salimov Baxriddin Lutfullaevich. The philosophical role of dialectical categories in human life. Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. Volume: 1, lssue 6, 2021. -Р.406-410. [5] Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармони “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”. Халқ сўзи. 2017 йил, 8-феврал. [6] Salimov Baxriddin Lutfullaevich. The philosophical role of dialectical categories in human life. Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. Volume: 1, lssue 6, 2021. -Р.406-410.