Research indexJournal article
Διερεύνηση ψυχοπαθολογίας και ψυχοκοινωνικών παραγόντων σε πληθυσμό κρατουμένων ελληνικής φυλακής με ιστορικό εξάρτησης
Παπαθανασίου
Aristotle University of Thessaloniki1 Jan 2022Open access
NobleIDark:/48914/w1/20260522/295B2D72DOI10.26262/heal.auth.ir.346738
Διερεύνηση ψυχοπαθολογίας και ψυχοκοινωνικών παραγόντων σε πληθυσμό κρατουμένων ελληνικής φυλακής με ιστορικό εξάρτησης
Παπαθανασίου · Aristotle University of Thessaloniki · 2022
NobleIDark:/48914/w1/20260522/295B2D72DOI10.26262/heal.auth.ir.346738
Free to read at the publisher
You can read the abstract here, or the full text at the publisher.
Abstract
Τα προβλήματα ψυχικής υγείας αποτελούν την πιο συχνή αιτία νοσηρότητας στις φυλακές. Έχει ακόμη διαπιστωθεί πως η συχνότητα εμφάνισης ψυχικών διαταραχών στους κρατούμενους είναι υψηλότερη απ’ ό,τι στον γενικό πληθυσμό. Έτσι, η παρούσα εργασία έχει ως στόχο τη διερεύνηση της ψυχοπαθολογίας και των ψυχοκοινωνικών παραγόντων σε δείγμα κρατουμένων ελληνικής φυλακής με ιστορικό εξάρτησης, με βάση δομημένα ειδικά ερωτηματολόγια και με τη μέθοδο της συνέντευξης. Το σωφρονιστικό κατάστημα ήταν του Δήμου Γρεβενών και στην έρευνα συμμετείχαν 100 άνδρες κρατούμενοι με ιστορικό εξάρτησης. Ερευνητικά ερωτήματα τα επιχειρήθηκε να απαντηθούν ήταν: Ποια είναι τα κοινά χαρακτηριστικά των εξαρτημένων κρατουμένων; Ποια είναι η ποσόστωση και ποια τα ψυχολογικά προβλήματα που παρουσιάζονται; Ποιοι είναι οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες που ασκούν επιρροή στον συγκεκριμένο πληθυσμό κρατουμένων; Ποια είναι η προβλεπτική ισχύς των παραγόντων που εξετάζονται με την ψυχοπαθολογία των εξεταζόμενων; Για τις ανάγκες της έρευνας τέθηκαν ως κριτήρια επιλογής των συμμετεχόντων να έχουν ιστορικό εξάρτησης, να μιλούν και να διαβάζουν ελληνικά σε ικανοποιητικό επίπεδο και να πάρουν μέρος στην έρευνα ελεύθερα. Αρχικά συλλέχθηκαν τα δημογραφικά στοιχεία των 100 συμμετεχόντων και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν μεταφρασμένα τα ειδικά ερωτηματολόγια BDI (Beck Depression Inventory), AUDIT (Alcohol Use Disorders Identification Test), DUDIT (Drug Use Disorders Identification Test), CAGE, καθώς και τα ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς Spielberger State Trait Anxiety Scale (STAI Y-1 και Y-2) για τη διάγνωση του άγχους, σταθμισμένα για τον ελληνικό πληθυσμό. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν επίσης τον κατάλογο ελέγχου συμπτωμάτων 90-R (Symptom Checklist-90-R, SCL-90R), μια αυτοδιαχειριζόμενη κλίμακα μέτρησης των υποκειμενικών παραπόνων και της συμπτωματικής συμπεριφοράς των ασθενών σε διάφορες διαστάσεις της ψυχοπαθολογίας. Τα ερωτηματολόγια συμπληρώθηκαν από τους ίδιους σε προγραμματισμένο ραντεβού, κατά τη διάρκεια των τακτικών επισκέψεων από τον ερευνητή, ο οποίος είναι ο κατά επίσκεψη ψυχίατρος της φυλακής. Μετά τη συλλογή των δημογραφικών στοιχείων, πραγματοποιήθηκε εξέταση των ιατρικών φακέλων των εθελοντών κρατουμένων και έγινε διασταύρωση, ώστε να ελεγχθεί εάν πράγματι υπήρχε χρήση ουσιών πριν από τη φυλάκιση. Η μέση ηλικία του δείγματος ήταν 38,5 έτη. Η πλειονότητα (63%) δήλωσε ότι είχε προβλήματα ψυχικής υγείας και ότι έπαιρνε αντικαταθλιπτικά (37%), αγχολυτικά (16%) ή αντιψυχωσικά (7%) φάρμακα. Ακόμη, ποσοστό 79% εμφάνισε από ελαφριά έως βαριά κατάθλιψη και 68% αγχωτική διαταραχή (STAI-Y2). Ποσοστό 45% του δείγματος είχε συμπτώματα μέτριας έως υψηλής αγχώδους διαταραχής και κατάθλιψης, ελαφριάς έως βαριάς μορφής. Επίσης, διαπιστώθηκε ότι ήταν εξαρτημένοι (DUDIT), εν καιρώ κράτησης – 59% στις ουσίες, 40% στο αλκοόλ, 37% και στα δύο ταυτόχρονα. Ποσοστό 72% βρέθηκε ότι είχε μεγάλη έκταση ψυχοπαθολογικών συμπτωμάτων SCL-90-R. Οι μέσες βαθμολογίες των ερωτηματολογίων ήταν: BDI 20,56 (±12,9SD), AUDIT 11,59 (±11,05SD), DUDIT 15,08 (±14,9SD), CAGE 1,36 (±1,2SD), η βαθμολογία STAI Y-1 ήταν 45,25/80 (SD 14,46), ενώ η βαθμολογία STAI-2 ήταν 45,24/80 (SD 14,16). Επίσης, φάνηκε ότι οι γονεϊκές σχέσεις επηρεάζουν τη βαθμολογία BDI, καθώς οι κρατούμενοι με κακές και μέτριες σχέσεις είχαν πολύ υψηλότερες βαθμολογίες από εκείνους που δήλωσαν ότι είχαν άριστες σχέσεις. Συμπερασματικά, στην παρούσα έρευνα, η οποία είναι η μοναδική που εστιάζει σε πληθυσμό κρατουμένων με ιστορικό εξάρτησης στην Ελλάδα, επιβεβαιώθηκε ότι ο επιπολασμός βασικών ψυχικών διαταραχών, όπως η κατάθλιψη, μεταξύ κρατουμένων που έχουν ιστορικό εξάρτησης είτε από ναρκωτικά είτε από αλκοόλ είναι πολύ υψηλότερος από ό,τι στον γενικό πληθυσμό στην Ελλάδα και ακόμη και συγκριτικά με άλλες ομάδες κρατουμένων. Η σχολική συμπεριφορά, η επίδοση και το επίπεδο της σχέσης με τους γονείς ήταν οι ανεξάρτητοι παράγοντες που σχετίζονται με την κατάθλιψη και την κατάχρηση αλκοόλ και ναρκωτικών. Η ανάγκη ψυχολογικής αξιολόγησης των κρατουμένων, όχι μόνο κατά την είσοδό τους στο σωφρονιστικό κατάστημα, αλλά και σε διάφορες χρονικές στιγμές κατά τη διάρκεια της κράτησής τους, κρίνεται επιβεβλημένη.