Research indexJournal article
सवम दयनद सरसवत आण आरय समज
संबेटवाड
Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research)30 Jan 2025Open access
NobleIDark:/48914/w1/20260516/F2F6205EDOI10.5281/zenodo.14791716
सवम दयनद सरसवत आण आरय समज
संबेटवाड · Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research) · 2025
NobleIDark:/48914/w1/20260516/F2F6205EDOI10.5281/zenodo.14791716
Free to read at the publisher
You can read the abstract here, or the full text at the publisher.
Abstract
स्वामी दयानंद हे महान शिक्षणतज्ज्ञ, समाजसुधारक आणि सांस्कृतिक राष्ट्रवादीही होते. तो प्रकाशाचा एक महान सैनिक होता, देवाच्या जगात एक योद्धा होता, पुरुष आणि संस्थांचा शिल्पकार होता. दयानंद सरस्वती यांचे सर्वात मोठे योगदान म्हणजे आर्य समाजाचा पाया ज्याने शिक्षण आणि धर्माच्या क्षेत्रात क्रांती घडवून आणली. स्वामी दयानंद सरस्वती हे अलिकडच्या काळात भारताला ज्ञात असलेले सर्वात महत्त्वाचे सुधारक आणि आध्यात्मिक शक्ती आहेत. दयानंद सरस्वती यांचे तत्त्वज्ञान त्यांच्या “सत्यार्थ प्रकाश”, “वेदभाषा भूमिका” आणि वेदभाष्य या तीन प्रसिद्ध योगदानांवरून ओळखता येते. पुढे त्यांनी संपादित केलेले “आर्य पत्रिका” हे नियतकालिकही त्यांचे विचार प्रतिबिंबित करते. आर्य समाजाचे महान संस्थापक स्वामी दयानंद, आधुनिक भारताच्या राजकीय विचारांच्या इतिहासात एक अद्वितीय स्थान व्यापलेले आहे. जेव्हा भारतातील सुशिक्षित तरुण युरोपियन सभ्यतेच्या वरवरच्या पैलूंची गुलामगिरी करत होते आणि भारतीय लोकांच्या प्रतिभा आणि संस्कृतीकडे लक्ष न देता इंग्लंडच्या राजकीय संस्थांचे भारतीय भूमीत रोपण करण्यासाठी आंदोलन करत होते, तेव्हा स्वामी दयानंदांनी धैर्याने भारताच्या अवहेलनाला तोंड दिले. पश्चिमेकडील सामाजिक, सांस्कृतिक आणि राजकीय वर्चस्वाच्या विरोधात. इंडो-आर्यन संस्कृती आणि सभ्यतेचे महान प्रेषित स्वामी दयानंद हे देखील भारतातील राजकारणातील सर्वात प्रगत विचारांचे महान प्रवर्तक ठरले. ते मूर्तिपूजा, जातिव्यवस्था, कर्मकांड, नियतीवाद, भ्रूणहत्या, वरांची विक्री इत्यादींच्या विरोधात होते. ते स्त्रीमुक्ती आणि वंचित वर्गाच्या उत्थानासाठी उभे होते. वेद आणि हिंदूंचे वर्चस्व लक्षात घेऊन त्यांनी इस्लाम आणि ख्रिश्चन धर्माला विरोध केला आणि इतर पंथांचे हिंदू व्यवस्थेत पुनर्परिवर्तन करण्यासाठी शुध्दी चळवळीचा पुरस्कार केला. दयानंद यांनी राज्याचा सिद्धांत, शासनाचे स्वरूप, तीन-कॅमेराल कायदे, सरकारची कार्ये, कायद्याचे राज्य इत्यादींचे वर्णन करताना राजकीय कल्पना देखील व्यक्त केल्या.