بر پایه­ نظریه نهادی، پذیرفته­ شدن نظام آموزشی توسط محیط بیرونی تنها در گرو نهادینه کردن ارزش­های انسانی- اجتماعی است. پژوهش حاضر بر آن بود تا عملکرد آموزشی و تربیتی مدارس ایران در نهادینه کردن این ارزش­ها را مورد ارزیابی قرار دهد. بدین ­منظور، فراتحلیلی کیفی بر تمامی پژوهش ­هایی که به بررسی وضعِ موجود نظام آموزشی در نهادینه کردن ارزش­های چندفرهنگی، شهروندی، اخلاقی، سیاسی و دینی از سال 1387 تا 1399پرداخته بودند، انجام شد. در گام نخست، 323 پژوهش شناسایی شدند که تنها 94 پژوهش به بررسی وضع موجود پرداخته بودند. پس از کنترل کیفی و پایش این پژوهش­ها با استفاده از تکنیک کاسپ،(سی ای اس پی) در نهایت، 89 پژوهش به فراتحلیل راه پیدا کردند. یافته ­ها نشان داد که نظام آموزشی در نهادینه کردن ارزش­های انسانی- اجتماعی، ضعیف و ناکارآمد عمل کرده است. از یک­سو، در آموزش ­ها، توجهی ناکافی و نامناسب به این ارزش ­ها شده است. از دیگرسو، رویکردی که در آموزش این ارزش ­ها در پیش گرفته شده است، رویکردی غیرفعال، مکانیک و محافظه ­کارانه بوده است که به یادگیری ژرفی در دانش­ آموزان نمی ­انجامد. این مساله سبب شده که دانش ­آموزان تنها در سطح مفهوم با این ارزش ­ها آشنایی پیدا کنند و گرایشی راستین و پایدار در آن­ها برای حرکت و رو آوردن به این ارزش­ ها ایجاد نشود. در نهایت، تنها اهرم ­های فشار محیط بیرونی برای گذار به گونه ­گون شدن مدارس است که می­ تواند بستری برای نهادینه کردن ارزش ­های انسانی- اجتماعی فراهم کند که خود نیز نیازمند هموار و هم تراز شدن ساختار اجتماعی جامعه است