ସଂକ୍ଷିପ୍ତସାର ତୁଳନାତ୍ମକ ସାହିତ୍ୟ ଏକ ପଦ୍ଧତି ବା ଶୃଙ୍ଖଳ ଯହିଁରେ ଯେକୌଣସି ଭାଷାରେ ରଚିତ ସାହିତ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ ତଥା ସଂପର୍କକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରାଯାଇଥାଏ । ତୁଳନାତ୍ମକ ସାହିତ୍ୟ ହେଉଛି ଏକାଧିକ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନର ପ୍ରଧାନ ସାଧନ । ରେନେୱେଲେକ୍ ‘ଞଷର ଘବଜ୍ଞର ଇଦ୍ଭୟ ଘବଗ୍ଧଙ୍କକ୍ସର ଙଲ ଉକ୍ଟଜ୍ଞକ୍ଟ୍ରବକ୍ସବଗ୍ଧସଙ୍ଖର ଖସଗ୍ଧରକ୍ସବଗ୍ଧଙ୍କକ୍ସର(୧୯୭୦) ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି କୌଣସି ଭାଷା, ନୀତି ଓ ରାଜନୀତିର ଉଦ୍ଧ୍ୱର୍ରେ ସାହିତ୍ୟର ସବୁ ବିଭାଗକୁ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଆଲୋଚନା କରିବାର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଘେନି ଯେଉଁ ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣା ପ୍ରବୃତ୍ତ ରହେ ତାହା ହିଁ ତୁଳନାତ୍ମକ ସାହିତ୍ୟ ପଦବାଚ୍ୟ । କାରଣ ସକଳ ସୃଷ୍ଟିଶୀଳ ଅନୁଭୂତି ଓ ରଚନା କର୍ମରେ ଐକ୍ୟ ଥାଏ । ସମସ୍ତ ବେଦରୁ ସାରାଂଶ ଆଣି ସ୍ତ୍ରୀ-ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟାସଦେବ ମହାଭାରତ ରଚନା କରିବା ପରେ ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇନଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବ୍ୟାସ ନିଜ ମନ କଥା ନାରଦଙ୍କୁ କହିବାରୁ ନାରଦ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଲୀଲା ବିଷୟକ ଏକ ପୁରାଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ । ନାରଦଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ବ୍ୟାସଦେବ କୃଷ୍ଣ ମହିମା ବିଷୟକ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଭାବ-ଗ୍ୟାନ-ବ୍ରହ୍ମ-ତତ୍ତ୍ୱର ସମାହାର ଭାଗବତ ହେଲେ ହେଁ ତହିଁରେ ଭକ୍ତିରସର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ରହିଛି । ଯେଉଁମାନେ ଭଗବତ୍ ସାଧନା କରନ୍ତି ତାହାଙ୍କୁ ପରମ ଭାଗବତ କୁହାଯାଏ । ଭାଗବତରେ ଏହି ଭଗବତ୍ ପ୍ରାଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । ସେମାନେ ହେଲେ ଧ୍ରୁବ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଅମ୍ବରୀଶ, ଭରତ, ପୃଥ୍ୟୁ, ନାରଦ, ଶୁକ, ପରୀକ୍ଷିତ ଆଦି ।