Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές προκλήσεις του 21ου αιώνα, καθώς οι απότομες μεταβολές της θερμοκρασίας ασκούν έντονη πίεση στα θαλάσσια οικοσυστήματα και διαταράσσουν τις φυσιολογικές λειτουργίες των θαλάσσιων οργανισμών. Η θερμική καταπόνηση οδηγεί σε καταστολή του ανοσοποιητικού τους συστήματος, μειώνοντας την ικανότητα ανοσολογικής απόκρισης και καθιστώντας τους πιο ευάλωτους σε μικροοργανισμούς του θαλάσσιου περιβάλλοντος που μπορούν να δράσουν ως ευκαιριακά παθογόνα. Παράλληλα, η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας ευνοεί την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασμό αυτών των παθογόνων, με αποτέλεσμα την αύξηση των μολυσματικών λοιμώξεων, οι οποίες σε παρατεταμένες συνθήκες καταπόνησης μπορούν να οδηγήσουν σε εκτεταμένα φαινόμενα μαζικών θνησιμοτήτων, με σοβαρές επιπτώσεις τόσο στη βιοποικιλότητα όσο και στη βιωσιμότητα των θαλάσσιων εκτροφών. Το είδος Pinna nobilis, έχει υποστεί δραματική μείωση των πληθυσμών του στη Μεσόγειο θάλασσα τα τελευταία χρόνια λόγω συνδυασμού παθογόνων λοιμώξεων, περιβαλλοντικών παραγόντων και ανθρωπογενών πιέσεων. Κύριος αιτιολογικός παράγοντας θεωρείται το πρωτόζωο Haplosporidium pinnae, η παρουσία του οποίου έχει συσχετιστεί με εκτεταμένα φαινόμενα μαζικών θνησιμοτήτων, ενώ στα προσβεβλημένα άτομα έχουν επίσης εντοπιστεί Mycobacterium spp., τα οποία ενδέχεται να επιτείνουν τη θνησιμότητα. Παράλληλα, το εκτρεφόμενο δίθυρο Mytilus galloprovincialis παρουσιάζει στον ελλαδικό χώρο μαζικές θνησιμότητες κυρίως κατά τους θερινούς μήνες, όταν η παρατεταμένη άνοδος της θερμοκρασίας σε συνδυασμό με την παρουσία του παρασίτου Marteilia refringens προκαλεί σοβαρές απώλειες στην οστρακοκαλλιέργεια. Αντίστοιχα, οι παρασιτικές λοιμώξεις αποτελούν σημαντικό πρόβλημα και στην ιχθυοκαλλιέργεια, επηρεάζοντας τη φυσιολογία των εκτρεφόμενων ιχθύων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το είδος Dicentrarchus labrax, το οποίο προσβάλλεται από παράσιτα, όπως το Lernanthropus kroyeri, που προκαλούν βλάβες σε όργανα και επηρεάζουν αρνητικά την φυσιολογία του. Λαμβάνοντας υπόψιν όλα τα παραπάνω πραγματοποιήθηκε η συγκεκριμένη διδακτορική διατριβή με κύριους στόχους να: 1.Προσδιορίσει τις μικροβιακές κοινότητες σε προσβεβλημένα άτομα του είδους P. nobilis, 2. Διερευνήσει την παθοφυσιολογία μεταξύ των προσβεβλημένων ατόμων με διαφορά παθογόνα, 3. Διερευνήσει εποχικά την παθοφυσιολογία του είδους P. nobilis, 4. Διερευνήσει εποχικά την αντιοξειδωτική άμυνα του είδους P. nobilis με παρουσία παθογόνων μικροοργανισμών, 5. Διερευνήσει την συμμετοχή των Vibrio spp. στις θνησιμότητες του είδους P. nobilis, 6. Διερευνήσει την αντιοξειδωτική άμυνα του εκτρεφόμενου είδους M. galloprovincialis σε αυξανόμενη θερμοκρασία και παρασιτισμό, 7. Διερευνήσει την παθοφυσιολογία του είδους Μ. galloprovincialis σε αυξανόμενη θερμοκρασία και παρασιτισμό, 8. Διερευνήσει την παθοφυσιολογία του είδους D. labrax υπό παρασιτισμό. Για τον εντοπισμό των παθογόνων οργανισμών στα είδη στόχους της Διδακτορικής διατριβής, εφαρμόστηκαν ιστολογικές τεχνικές, αλλά και μοριακές τεχνικές. Για την διερεύνηση εποχικής φυσιολογίας χρησιμοποιήθηκαν βιοχημικοί δείκτες για να εξεταστούν μονοπάτια φυσιολογίας. Συνοπτικά, τα αποτελέσματα τις διατριβής κατέδειξαν την σημαντική συμβολή της κλιματικής αλλαγής στις φυσιολογικές και ανοσολογικές αποκρίσεις και των τριών ειδών που εξετάστηκαν. Και στις δυο περιπτώσεις (δίθυρα-μαλάκια) εκθέτοντας άτομα δίθυρων σε ακραίες θερμοκρασίες μείωσαν τις φυσιολογικές και ανοσολογικές τους αποκρίσεις καθιστώντας τα ανίκανα να αντιμετωπίσουν λοιμώξεις. Αντίθετα οι φυσιολογικές τους αποκρίσεις παρουσίασαν καλυτέρα αποτελέσματα όταν τα άτομα που εξετάζονταν βρίσκονταν μέσα στο θερμοκρασιακό τους εύρος. Η έκθεση σε παράγοντες καταπόνησης και παράλληλα λοιμώξεις επέφεραν θνησιμότητα τόσο στο είδος P. nobilis, όσο και στο M. galloprovincialis. Όσον αφορά το εκτρεφόμενο είδος D. labrax, επέδειξε παρόμοια συμπεριφορά χωρίς ωστόσο να παρουσιάσει εκτεταμένες θνησιμότητες εξαιτίας των στοχευμένων διαχειριστικών ενεργειών της μονάδας εκτροφής.