NobleBlocks

Research indexThesis

Ο "πολιτικός άνθρωπος" στο έργο του Κώστα Στρ. Παπαϊωάννου

Βάσση

1 May 2013

NobleIDark:/48914/w1/20261105/D417DAE5DOI10.12681/eadd/61327

Paywalled

The full text is at the publisher

You can read the abstract here, or open it at the publisher.

Read at the publisher

Abstract

Ο Κώστας Παπαϊωάννου (Βόλος 1925- Παρίσι 1981) και το διανοητικό του έργο φαίνεται να οριοθετούνται από ένα θαλάσσιο ταξίδι με το περίφημο πλοίο «Ματαρόα», το 1945. Συνεπιβάτης του Κορνήλιου Καστοριάδη, του Κώστα Αξελού και πλειάδας άλλων, περισσότερο ή λιγότερο γνωστών, νεαρών διανοουμένων, επιστημόνων και καλλιτεχνών, διέφυγε μαζί τους από την αφιλόξενη, για την πνευματική και πολιτική ελευθερία, Ελλάδα του Εμφυλίου, προς την Εσπερία. Ο Παπαϊωάννου συνιστά έναν εκ της τριάδας των φιλοσόφων του «Ματαρόα». Η διδακτορική διατριβή της Παναγιώτας Βάσση πραγματεύεται συστηματικά το έργο αυτού του Έλληνα φιλοσόφου της διασποράς που ανέπτυξε έντονη πνευματική δράση στο μεταπολεμικό Παρίσι και διακρίθηκε για την κριτική του απέναντι στον μαρξισμό και τα ολοκληρωτικά φαινόμενα. Κεντρικός άξονας της μελέτης αποτελεί η έννοια του «πολιτικού ανθρώπου», μέσω της οποίας επιχειρείται η συνολική ερμηνεία της σκέψης του. Η έρευνα αναδεικνύει ότι η φιλοσοφική θέση του Παπαϊωάννου συγκροτείται γύρω από τρεις βασικούς θεματικούς πυλώνες. Πρώτον, η αναφορά στην αρχαία ελληνική δημοκρατία, όπου εντοπίζεται η ιστορική γένεση του «πολιτικού ανθρώπου» ως φορέα ελευθερίας και ενεργού συμμετοχής στα κοινά. Δεύτερον, η ανάδυση των μαζών στη νεωτερικότητα, η οποία συνοδεύεται από κριτική επανεξέταση της εγελιανής και μαρξικής φιλοσοφίας της ιστορίας, ιδίως ως προς τον ιστορικό ντετερμινισμό και τη θέση του ατόμου. Τρίτον, η διττή κριτική του στοχαστή απέναντι τόσο στον ολοκληρωτισμό, ο οποίος οδηγεί στην απορρόφηση και εκμηδένιση του ατόμου, όσο και στις σύγχρονες δυτικές δημοκρατίες, όπου η υπερβολική έμφαση στον ατομικισμό καταλήγει σε μαζική παθητικότητα και αποπολιτικοποίηση. Η διατριβή υποστηρίζει ότι το έργο του Παπαϊωάννου δεν μπορεί να ενταχθεί αμιγώς σε ένα συγκεκριμένο φιλοσοφικό ρεύμα. Παρά τις επιρροές που δέχεται από το έργο του Χέγκελ, του Μαρξ και άλλων Ευρωπαίων στοχαστών, διατηρεί μια αυτόνομη κριτική στάση, απορρίπτοντας τις κλειστές και δογματικές θεωρητικές κατασκευές. Η σκέψη του χαρακτηρίζεται από διανοητικό εκλεκτικισμό, ανοιχτότητα και συνεχή αναστοχασμό, γεγονός που την καθιστά δυναμική, αλλά και λιγότερο συστηματική. Στο επίκεντρο του έργου του παραμένει σταθερά η μέριμνα για τον «πολιτικό άνθρωπο», ο οποίος νοείται όχι απλώς ως βιολογική ή ατομική οντότητα, αλλά ως ενεργός πολίτης που συμμετέχει στη δημόσια σφαίρα και συνδιαμορφώνει το συλλογικό γίγνεσθαι. Η έννοια αυτή αποκτά τόσο περιγραφικό όσο και κανονιστικό χαρακτήρα, καθώς αφορά αφενός τη θέση του ανθρώπου στις πολιτικές διαδικασίες και αφετέρου ένα πρότυπο πολιτικής και ηθικής συγκρότησης. Η προβληματική του Παπαϊωάννου κορυφώνεται στη διατύπωση ενός διπλού αιτήματος: πολιτικού και φιλοσοφικού. Από τη μία πλευρά, προτείνεται η ανανοηματοδότηση του «πολιτικού ανθρώπου» μέσω της συγκρότησης ενός νέου συλλογικού και κοινοτικού ορίζοντα· από την άλλη, αναδεικνύεται η ανάγκη για διαρκή πνευματική εγρήγορση, κριτική σκέψη και αντίσταση σε κάθε μορφή ιδεολογικού εφησυχασμού. Υπό αυτό το πρίσμα, η σκέψη του συνιστά μια επίκαιρη παρέμβαση στη σύγχρονη φιλοσοφική συζήτηση, καθώς επιδιώκει να διασώσει ταυτόχρονα το νόημα τόσο του «πολιτικού» όσο και του «ανθρώπου» μέσα στις συνθήκες της μετανεωτερικότητας.

Discussion

More

Suggest a correction or report