NobleBlocks

Research indexThesis

Διερεύνηση της σχέσης των συναισθημάτων αγάπης με το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης και της ψυχικής ανθεκτικότητας των επαγγελματιών υγείας και ο ρόλος της στην κλινική φροντίδα

Μπατιρίδου

1 Mar 2026

NobleIDark:/48914/w1/20261105/1C2A6751DOI10.12681/eadd/61345

Paywalled

The full text is at the publisher

You can read the abstract here, or open it at the publisher.

Read at the publisher

Abstract

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά συστηματικά τον ρόλο των συναισθημάτων αγάπης στη σχέση φροντίδας, εστιάζοντας στη συνάφειά τους με την επαγγελματική εξουθένωση και την ψυχική ανθεκτικότητα των επαγγελματιών υγείας, καθώς και στη σημασία τους για την ποιότητα της κλινικής φροντίδας. Αντλώντας από ένα ευρύ φάσμα θεωρητικών παραδόσεων και εμπειρικών προσεγγίσεων, η διατριβή προσεγγίζει την ανθρωπιστική αγάπη όχι ως ιδιωτικό συναίσθημα ή ηθική αυτονόητη αξία, αλλά ως δομικό, σχεσιακό και οντολογικό στοιχείο της φροντίδας. Παρά τη διαχρονική παρουσία της αγάπης στη φιλοσοφική, θεολογική και ψυχολογική σκέψη, στον επιστημονικό λόγο της υγείας η αγάπη συχνά παραμένει υποθεωρημένη ή αποσιωπημένη. Η φροντίδα τείνει να οργανώνεται κυρίως ως τεχνική παρέμβαση και λειτουργική αποτελεσματικότητα, ενώ η συναισθηματική και σχεσιακή της διάσταση αντιμετωπίζεται ως δευτερεύουσα ή εν δυνάμει αποσταθεροποιητική. Η παρούσα διατριβή αναδεικνύει ότι αυτή η επιστημολογική σιωπή έχει ουσιαστικές συνέπειες τόσο για την ποιότητα της φροντίδας όσο και για την ψυχική αντοχή των επαγγελματιών υγείας. Στο Γενικό Μέρος, η διατριβή επιχειρεί μια εκτενή θεωρητική χαρτογράφηση της ανθρωπιστικής αγάπης, αντλώντας από τη φιλοσοφική και ηθική σκέψη, τη θεολογική παράδοση, την ανθρωπιστική και ψυχοδυναμική ψυχολογία, καθώς και από τις επιστήμες φροντίδας (caring sciences). Η αγάπη προσεγγίζεται ως στάση σχέσης που αναγνωρίζει την ευαλωτότητα, το όριο και την ετερότητα του Άλλου, χωρίς να εξιδανικεύει τη φροντίδα ή να την ταυτίζει με την αυτοθυσία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διάκριση της ανθρωπιστικής αγάπης από άλλες μορφές αγάπης (έρωτας, φιλία, προσκόλληση), καθώς και στη σημασία της αγάπης ως τρόπου παρουσίας και όχι ως εργαλείου παρέμβασης. Η φροντίδα αναλύεται ως πράξη και σχέση, ως συνάντηση δύο υποκειμένων μέσα σε ασύμμετρες συνθήκες πόνου, ανάγκης και ευθύνης. Από φαινομενολογική και ηθική σκοπιά, η σχέση φροντίδας συγκροτείται ως χώρος νοήματος, όπου η ανθρώπινη παρουσία προηγείται της τεχνικής πράξης. Στο πλαίσιο αυτό, η ανθρωπιστική αγάπη δεν καταργεί το όριο ούτε υπόσχεται άρση του πόνου, αλλά επιτρέπει την παραμονή απέναντι στην ευαλωτότητα με αντοχή και υπευθυνότητα. Η διατριβή αναδεικνύει ότι η απουσία εννοιολογικής επεξεργασίας της αγάπης στη φροντίδα συνδέεται άμεσα με φαινόμενα επαγγελματικής εξουθένωσης. Η συναισθηματική εξάντληση, η αποπροσωποποίηση και η απώλεια νοήματος δεν ερμηνεύονται αποκλειστικά ως ατομικά ελλείμματα αντοχής, αλλά ως ενδείξεις μιας βαθύτερης ρήξης στη σχέση φροντίδας. Σε ψυχοδυναμικό επίπεδο, η αποστασιοποίηση και ο κυνισμός νοούνται ως αμυντικές διεργασίες απέναντι στην αδυναμία επεξεργασίας του πόνου, της απώλειας και της ματαίωσης, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα όπου απουσιάζουν θεσμικά και συμβολικά πλαίσια στήριξης. Στο Ειδικό Μέρος, η διατριβή αναπτύσσεται μέσα από τρεις αλληλοσυμπληρούμενες ερευνητικές ενότητες. Η πρώτη ερευνητική ενότητα αφορά συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση διεθνών μελετών που εξετάζουν την ανθρωπιστική αγάπη στην κλινική φροντίδα και τα ψυχοκοινωνικά της αποτελέσματα. Η ανάλυση αναδεικνύει τόσο την εννοιολογική ασάφεια που χαρακτηρίζει τον όρο όσο και τα σταθερά ευρήματα που συνδέουν την αγάπη με μειωμένα επίπεδα επαγγελματικής εξουθένωσης, αυξημένη επαγγελματική ικανοποίηση και βελτιωμένη ποιότητα φροντίδας. Η δεύτερη ερευνητική ενότητα διερευνά, μέσω ποσοτικής μεθοδολογίας και ανάλυσης διαδρομών, τη συνδυαστική επίδραση της αγάπης, της συμπόνιας και των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας στην επαγγελματική εξουθένωση νοσηλευτών/τριών που εργάζονται στην Ελλάδα. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι τα συναισθήματα αγάπης και συμπόνιας δε λειτουργούν μονοσήμαντα ως προστατευτικοί παράγοντες, αλλά αποκτούν διαφορετική σημασία ανάλογα με τον τρόπο που ενσωματώνονται στη σχέση φροντίδας και τα όρια που τα συνοδεύουν. Η υπερεμπλοκή και η απουσία ορίων συσχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εξουθένωσης, ενώ η ώριμη σχεσιακή στάση συνδέεται με αυξημένη ψυχική ανθεκτικότητα. Η τρίτη ερευνητική ενότητα εστιάζει στη συμβολική αναπαράσταση της αγάπης και της φροντίδας από τους/τις νοσηλευτές/τριες, διερευνώντας λεκτικούς συνειρμούς, μεταφορές και συμβολικές εικόνες. Η ανάλυση αναδεικνύει ότι οι τρόποι με τους οποίους οι επαγγελματίες υγείας νοηματοδοτούν την αγάπη σχετίζονται άμεσα με την επαγγελματική τους εμπειρία, τα επίπεδα εξουθένωσης και την ψυχική τους ανθεκτικότητα, προσφέροντας μια βαθύτερη κατανόηση του βιωμένου νοήματος της φροντίδας. Συνολικά, η διατριβή προτείνει την ανάπτυξη ενός νέου θεωρητικού πλαισίου που εντάσσει την ανθρωπιστική αγάπη στις δεξιότητες φροντίδας ως ώριμη σχεσιακή ικανότητα. Η αγάπη προσεγγίζεται ως ικανότητα παραμονής μέσα στη σχέση χωρίς κατάρρευση ή αποπροσωποποίηση, ως στάση που επιτρέπει την εγγύτητα χωρίς απώλεια ορίων και την απόσταση χωρίς συναισθηματική αποκοπή. Το προτεινόμενο πλαίσιο φιλοδοξεί να συμβάλει τόσο στη θεωρητική κατανόηση της φροντίδας όσο και στη διαμόρφωση εκπαιδευτικών και κλινικών πρακτικών που προστατεύουν τον επαγγελματία και διατηρούν τη φροντίδα ως βιώσιμη, ανθρώπινη και ηθικά θεμελιωμένη σχέση.

Discussion

More

Suggest a correction or report