Research indexJournal article
वदनतनकरमसय समकषणम
अनन्तः
International Journal of Sanskrit Research1 Mar 2026Open access
NobleIDark:/48914/w1/20261105/8710E143DOI10.22271/23947519.2026.v12.i2c.3064
वदनतनकरमसय समकषणम
अनन्तः · International Journal of Sanskrit Research · 2026
NobleIDark:/48914/w1/20261105/8710E143DOI10.22271/23947519.2026.v12.i2c.3064
Abstract
अस्मिन् लेखे भारतीयदर्शनपरम्परायाः मूलस्वरूपं, तस्य उद्देश्यम् तथा च तत्त्वचिन्तनपरम्परायाः विकासः संक्षेपेण निरूपितः। दर्शनस्य मुख्यलक्ष्यं सांसारिकदुःखनिवृत्तिः इति प्रतिपाद्य, श्रवण-मनन-निदिध्यासनरूपेण तत्त्वज्ञानप्राप्तेः प्रक्रिया विवृता। भारतीयदर्शनेषु आस्तिक-नास्तिकभेदः निरूप्य, न्याय-वैशेषिक-सांख्य-योग-पूर्वमीमांसा-उत्तरमीमांसारूपाणि षड्दर्शनानि संक्षेपेण निर्दिष्टानि। विशेषतया वेदान्तदर्शनस्य स्वरूपं, उपनिषदाधारितत्वं तथा ब्रह्म-जीव-जगत्सम्बन्धविषयकचिन्तनं विवेचितम्।अस्यां चर्चायां अद्वैत, विशिष्टाद्वैत, द्वैत, द्वैताद्वैत, शुद्धाद्वैत तथा अक्षरपुरुषोत्तमदर्शनादीनां प्रमुखवेदान्तसम्प्रदायानां तात्त्विकभेदाः सम्यगवलोकिताः। एतेषां दर्शनेषु ब्रह्मस्वरूपं, जीवेश्वरसम्बन्धः, मोक्षोपायः इत्यादयः विषयाः विविधदृष्टिभिः प्रतिपादिताः। उपसंहारे दर्शितं यत् एते सर्वे मतभेदाः अपि परमपुरुषार्थप्राप्तये मार्गदर्शकत्वेन स्वस्वमहत्त्वं वहन्ति।