NobleBlocks

Research indexJournal article

Διάλογος της αρχαίας ελληνικής και της νεότερης ευρωπαϊκής φιλοσοφίας με τη θεολογία στο συγγραφικό έργο του Αγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως

Ζυγουράκη

Aristotle University of Thessaloniki1 Jan 2026Open access

NobleIDark:/48914/w1/20261105/25A29404DOI10.26262/heal.auth.ir.371687

Free to read at the publisher

You can read the abstract here, or the full text at the publisher.

Read at the publisher

Abstract

Η παρούσα εργασία αναφέρεται στο μείζον θέμα της σχέσεως θεολογίας και φιλοσοφίας, όπως αυτή διαγράφεται στο πολυσχιδές συγγραφικό έργο του Αγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως, που άπτεται όλων σχεδόν των περιοχών της Ορθόδοξης θεολογίας. Το πρώτο μέρος της διατριβής - Ο άγιος Νεκτάριος και η εποχή του - αναφέρεται στις συνθήκες συγγραφής των έργων του Αγίου Νεκταρίου. Οι προσωπικές διώξεις και περιπέτειες του Αγίου αναφέρονται μόνον εν συντομία. Η σύγκριση ανάμεσα στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα, μέσα στην οποία ενεργοποιήθηκε ο ιερός Πατήρ, με την αντίστοιχη θέση του Βασιλείου Καισαρείας, αναδεικνύει τη σχέση παραλληλίας μεταξύ των συνθηκών που παρακίνησαν τον μεγάλο Καππαδόκη θεολόγο και τον άγιο Νεκτάριο στη συγγραφική τους δραστηριότητα. Ειδική μνεία γίνεται στα προβλήματα της εποχής του Αγίου, όπως ο αποχωρισμός του νεοελληνικού πνευματικού βίου από τις ορθόδοξες ρίζες και πηγές, η περιφρονητική για το Βυζάντιο στάση, η επιβολή του μονότροπου κλασικισμού και των δυτικών προτύπων ζωής, η Βαυαροκρατία, ο παραμερισμός της μυστικής και ασκητικής ορθόδοξης θεολογίας, καθώς και η προπαγάνδα της προτεσταντικής και ρωμαιοκαθολικής προσπάθειας επιδράσεως του σχολαστικισμού της Ρωμαιοκαθολικής θεολογίας και η αδυναμία της Προτεσταντικής θεολογίας να επανεύρει το δεσμό της με τη διδασκαλία και την παράδοση της ενωμένης Εκκλησίας. Στο δεύτερο μέρος της διατριβής - Ιστορία έρευνας- καταδεικνύονται τα σημεία συνάντησης φιλοσοφίας και θεολογίας στο συγγραφικό έργο του ιερού Πατρός, υπό το πρίσμα νεότερων ερευνητών (Γιαννακοπούλου, Κασκανιώτη, Σεβασμιωτάτου Κλεόπα Στρογγύλη, Τερέζη και της Συντακτικής Επιτροπής της σειράς των Απάντων του αγίου Νεκταρίου), οι μελέτες των οποίων παρουσιάζονται με κριτικό πνεύμα. Η αναζήτηση των αυθεντικών πηγών που χρησιμοποίησε ο άγιος Νεκτάριος στηρίζεται εν πολλοίς στον τρόπο εργασίας του επιμελητή της έκδοσης των τόμων Ζ΄ και Η΄ των Απάντων, του κ. Σοφ. Δημητρακόπουλου, που διόρθωσε τις παραπομπές και σιωπηρά αποκατέστησε στο ορθό τα χωρία που απαντώνται στη δίτομη ανθολογία Ιερών και φιλοσοφικών λογίων θησαύρισμα. Το τρίτο μέρος της διατριβής - Ο φιλοσοφικός λόγος στη νεότερη Ελλάδα - επικεντρώνεται στην ανασύνδεση της νεοελληνικής φιλοσοφίας με την ευρωπαϊκή φιλοσοφική παράδοση, στη μελέτη των πολιτισμικών πλαισίων του νέου Ελληνισμού, στην αντιμετώπιση του περιεχομένου της φιλοσοφίας από Έλληνες μελετητές και στην αναζωογόνηση του ενδιαφέροντος για τις πλατωνικές σπουδές. Παρουσιάζονται οι προβληματισμοί των Ελλήνων διανοητών σχετικά με τη φιλοσοφική και εθνική εκπαίδευση, το πρόβλημα της συνεργασίας της φιλοσοφίας με την επιστήμη, η αντιδιαστολή της θετικιστικής γνώσης προς τη θεολογική και τη μεταφυσική ερμηνεία των πραγμάτων και η υποδοχή της νιτσεϊκής και μπερξονικής φιλοσοφίας. Στο τέταρτο μέρος της διατριβής - Ο Διάλογος της αρχαίας Ελληνικής και της Ευρωπαϊκής Φιλοσοφίας με τη Θεολογία στο συγγραφικό έργο του αγίου Νεκταρίου - γίνεται ειδική μνεία στο ρεύμα της εποχής που αρνούνταν την αθανασία και την ύπαρξη της ψυχής, στις ποικίλες υλιστικές ιδέες και θεωρίες (λογικοκρατία) που «εισήχθησαν» στον ορθόδοξο ελλαδικό χώρο από τη Δυτική Ευρώπη, ιδίως των κινημάτων του Διαφωτισμού και του Ευσεβισμού. Οι πολυποίκιλες αναφορές του Αγίου στους εκπροσώπους ή υποστηρικτές της αρχαίας ελληνικής σοφίας και των ευρωπαϊκών ρευμάτων διανθίζουν τις συγγραφές του αποκαλύπτοντας, παράλληλα, την αγωνία του για την υποδοχή των κινημάτων του Δεϊσμού, του Ρομαντισμού, του Ιδεαλισμού, του Θετικισμού, του Αγνωστικισμού και του Πεσιμισμού στην Ελλάδα.

Discussion

More

Suggest a correction or report