Research indexJournal article
Η απάτη στον ΦΠΑ : Φορολογικές και ποινικές διαστάσεις του φαινομένου
Παπακυριάκου
Aristotle University of Thessaloniki1 Jan 2026Open access
NobleIDark:/48914/w1/20261105/3D2DDDDBDOI10.26262/heal.auth.ir.373695
Η απάτη στον ΦΠΑ : Φορολογικές και ποινικές διαστάσεις του φαινομένου
Παπακυριάκου · Aristotle University of Thessaloniki · 2026
NobleIDark:/48914/w1/20261105/3D2DDDDBDOI10.26262/heal.auth.ir.373695
Free to read at the publisher
You can read the abstract here, or the full text at the publisher.
Abstract
Η εργασία σκιαγραφεί το νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο πρόληψης και καταστολής της απάτης στον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο, ενός φαινομένου που έχει λάβει τεράστιες διαστάσεις υπό τις συνθήκες της σύγχρονης, δυναμικής ψηφιακής οικονομίας και προκαλεί σοβαρές δημοσιονομικές απώλειες τόσο στα κράτη μέλη όσο και στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πολυπλοκότητα του προβλήματος αποτυπώνεται στο πλήθος των νομοθετικών πρωτοβουλιών της Ένωσης, οι οποίες αποσκοπούν στη βελτιστοποίηση των μηχανισμών διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και στη σταδιακή εναρμόνιση των εθνικών ποινικών δικαίων στον τομέα αυτό. Σκοπός της εργασίας είναι να προσφέρει μια συνθετική κριτική παρουσίαση του φαινομένου της απάτης στον ΦΠΑ και της εξελικτικής του διαχείρισης, μέσα από την επιλεκτική ανάλυση των σημαντικότερων νομοθετικών και νομολογιακών εξελίξεων. Το πρώτο κεφάλαιο εστιάζει στα βασικά χαρακτηριστικά του φόρου, στους ιδιαίτερους μηχανισμούς, αλλά και στις θεμελιώδεις αρχές που διέπουν το σύστημα λειτουργίας του, με σκοπό να αναδειχθούν τα πλεονεκτήματά του, αλλά και οι εγγενείς αδυναμίες του, που το καθιστούν ευάλωτο σε πρακτικές καταστρατήγησης, ιδίως στο πλαίσιο των διασυνοριακών συναλλαγών. Το δεύτερο κεφάλαιο επικεντρώνεται στην κατανόηση της δομής των συνηθέστερων μορφών απάτης που συναντώνται στο ενδοκοινοτικό εμπόριο μέσα από τη χρήση εύληπτων παραδειγμάτων. Στο τρίτο κεφάλαιο, η απάτη στον ΦΠΑ προσεγγίζεται από τη σκοπιά του φορολογικού δικαίου. Το οικείο κεφάλαιο διαρθρώνεται σε δύο ενότητες. Στην πρώτη, τίθενται στο επίκεντρο οι επιπτώσεις που δύναται να έχει μια διαπραχθείσα απάτη στη θεμελίωση λόγου αρνήσεως αναγνώρισης του δικαιώματος έκπτωσης / επιστροφής του ΦΠΑ εισροών στους υποκείμενους στον φόρο. Η σχετική ανάλυση γίνεται υπό το πρίσμα της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ένωσης, η οποία έχει προοδευτικά καθορίσει τα όρια εντός των οποίων τα εθνικά νομοθετικά, διοικητικά και δικαστικά όργανα οφείλουν να κινούνται, ούτως ώστε να επιτυγχάνεται μια εύλογη ισορροπία μεταξύ αφενός της διασφάλισης της εύρυθμης λειτουργίας του συστήματος ΦΠΑ και της είσπραξης των δημόσιων εσόδων, και αφετέρου της προστασίας των καλόπιστων και έντιμων επιχειρηματιών και του σεβασμού θεμελιωδών δικαιικών αρχών και δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στο πρωτογενές ενωσιακό δίκαιο. Στη δεύτερη ενότητα επιχειρείται η ευσύνοπτη παρουσίαση των κυριότερων μέσων πρόληψης της απάτης, τα οποία βασίζονται στη διακρατική διοικητική συνεργασία και στην αξιοποίηση καινοτόμων ψηφιακών εργαλείων ελέγχου. Στο τέταρτο κεφάλαιο εξετάζεται η ποινική διάσταση του φαινομένου. Προηγείται η παρουσίαση των εθνικών ποινικών διατάξεων στις οποίες υπάγονται οι πράξεις φοροδιαφυγής και απάτης στον τομέα του ΦΠΑ, και αποσαφηνίζεται ο βαθμός εξάρτησης της διανοιγόμενης ποινικής δίκης από την πορεία της διοικητικής διαδικασίας και δίκης. Ακολούθως, η ανάλυση μετατοπίζεται στο υπερεθνικό ποινικό δίκαιο, όπως αυτό σταδιακά εξελίσσεται στο πλαίσιο της εντεινόμενης προσπάθειας της Ένωσης να θωρακίσει, με ποινικά μέσα, την προστασία των οικονομικών της συμφερόντων. Δίνεται έμφαση στον ρόλο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στην καταπολέμηση της διασυνοριακής εγκληματικότητας στο πεδίο του ΦΠΑ κατ’ εφαρμογή της Οδηγίας PIF και αξιολογείται η αποτελεσματικότητα του έργου της. Στο πέμπτο κεφάλαιο επιχειρείται, τέλος, η κριτική αποτίμηση του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου και η εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την επάρκεια και την αποδοτικότητα των υφιστάμενων ρυθμίσεων, καθώς και τις προοπτικές εφαρμογής προτεινόμενων λύσεων στο μέλλον.