Research indexJournal article
Οι αναπτυξιακοί νόμοι ως κίνητρο επενδυτικής δραστηριότητας και ως εργαλείο περιφερειακής συνοχής
Βακαλοπούλου
Aristotle University of Thessaloniki1 Jan 2024Open access
NobleIDark:/48914/w1/20261105/E04332E8DOI10.26262/heal.auth.ir.374002
Οι αναπτυξιακοί νόμοι ως κίνητρο επενδυτικής δραστηριότητας και ως εργαλείο περιφερειακής συνοχής
Βακαλοπούλου · Aristotle University of Thessaloniki · 2024
NobleIDark:/48914/w1/20261105/E04332E8DOI10.26262/heal.auth.ir.374002
Free to read at the publisher
You can read the abstract here, or the full text at the publisher.
Abstract
Η παρούσα διατριβή μελετά τις κρατικές ενισχύσεις των ιδιωτικών επενδύσεων. Τα κύρια θέματα που διαπραγματεύεται είναι αν τα επενδυτικά κίνητρα εξυπηρετούν τους σκοπούς για τους οποίους θεσπίστηκαν, δηλαδή την άμβλυνση των περιφερειακών ανισοτήτων και την κινητοποίηση της επιχειρηματικής πρωτοβουλίας σε επιθυμητούς προκαθορισμένους στόχους. Το γεωγραφικό πεδίο της έρευνας εστιάζεται στην Ελλάδα. Δεδομένης όμως της ιδιότητας της χώρας μας ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της επιρροής που ασκεί αυτή στην ασκούμενη πολιτική κινήτρων, το πεδίο της έρευνας επεκτείνεται αντίστοιχα. Ξεκινώντας με τη βιβλιογραφική επισκόπηση και την εννοιολογική προσέγγιση, ορίζεται το επενδυτικό κίνητρο, ενώ έπειτα μελετάται το θεωρητικό υπόβαθρο. Η εξέταση της χρήσης κρατικών ενισχύσεων από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έδειξε ότι οι χώρες αυτές αφιερώνουν ένα μικρό μεν, αλλά όλο και αυξανόμενο μέρος του προϋπολογισμού τους στις κρατικές ενισχύσεις επενδύσεων επιδιώκοντας συγκεκριμένους στόχους η καθεμία, με την προστασία του περιβάλλοντος και την εξοικονόμηση ενέργειας να είναι ο επικρατέστερος. Στη συνέχεια επιχειρήθηκε ανασκόπηση των Αναπτυξιακών Νόμων στην Ελλάδα μεταπολεμικά ενώ έμφαση δόθηκε στη μελέτη των στόχων των επιμέρους νομοθετημάτων, και της διοικητικής δομής και διαδικασίας εξυπηρέτησης των επενδυτικών σχεδίων διαχρονικά. Οι επιδιωκόμενοι στόχοι είναι γενικοί και δεν μεταφράζονται σε συγκεκριμένους ποσοτικούς ή ποιοτικούς δείκτες, ικανούς να αξιολογήσουν τα αποτελέσματα των ενισχύσεων στις επιδόσεις των υπαγόμενων επιχειρήσεων και στην ενίσχυση των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών, ενώ φανερώνεται ότι το διοικητικό σύστημα εφαρμογής των κινήτρων των αναπτυξιακών νόμων είναι ιδιαίτερα συγκεντρωτικό. Η ανάλυση στατιστικών δεδομένων των αιτήσεων υπαγωγής και των εγκριθέντων επενδυτικών σχεδίων στους Αναπτυξιακούς Νόμους της τελευταίας εικοσαετίας έγινε με γνώμονα τη διαπίστωση της συμβολής των ενισχυόμενων επενδύσεων στη συνολική επενδυτική δραστηριότητα της χώρας και τη διερεύνηση κυρίως των χωρικών επιπτώσεων των εξεταζόμενων προγραμμάτων. Προκύπτει ότι ένα μικρό, αλλά όχι αμελητέο ποσοστό των επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου της χώρας ενισχύεται από τους Αναπτυξιακούς Νόμους. Καταλήξαμε ακόμη στο συμπέρασμα ότι παρά τους ευνοϊκότερους όρους που απολαμβάνουν οι λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές της χώρας, αυτές δεν είναι σε θέση να εκμεταλλευτούν τις «ευκαιρίες» που δίνονται μέσω των καθεστώτων ενισχύσεων και ότι άλλοι παράγοντες, όπως οι υποδομές, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν συνθήκες ικανές για την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας. Η μελέτη περίπτωσης της αρμόδιας υπηρεσίας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας που διαχρονικά εμπλέκεται στη διαχείριση τέτοιου είδους επενδυτικών σχεδίων επιβεβαίωσε τα παραπάνω συμπεράσματα. Με δεδομένο ότι τα τελευταία είκοσι χρόνια έχουν εγκριθεί στη χώρα μας ενισχύσεις ύψους 15 δισ. ευρώ και του κόστους ευκαιρίας αυτών των κονδυλίων, η ανάγκη εξακρίβωσης του αν οι επενδύσεις πραγματοποιούνται sine qua non των κινήτρων ή όχι, γίνεται επιτακτική. Για την απάντηση αυτού του ερευνητικού ερωτήματος έγιναν συνεντεύξεις με επιχειρήσεις, υπηρεσιακούς παράγοντες, εκπροσώπους συμβουλευτικών γραφείων και επιμελητηρίων. Το μέγεθος των επιχειρήσεων-φορέων υλοποίησης, αλλά και αυτό των επενδυτικών σχεδίων, επηρεάζει την απάντηση του κατά πόσο οι επιχειρήσεις κινητοποιούνται από την ενίσχυση προκειμένου να υλοποιήσουν μια επένδυση. Έτσι, διαπιστώθηκε ότι η λήψη της επενδυτικής απόφασης επηρεάζεται αισθητά για τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις από τα καθεστώτα ενίσχυσης και σε κάθε περίπτωση διαπιστώνεται μεγάλη επιρροή ως προς το τελικό ύψος του προϋπολογισμού και τους όρους της επένδυσης. Οι ενισχύσεις των αναπτυξιακών νόμων αντιμετωπίζονται όμως από τις μεσαίες και κυρίως τις μεγάλες επιχειρήσεις σαν ένα μέσο ταχύτερης απόσβεσης της επένδυσης, η οποία στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι ήδη ειλημμένη απόφαση. Ακόμη, με δεδομένο ότι πραγματική ώθηση στην επενδυτική πρωτοβουλία δίνεται μόνο εφόσον οι ενισχύσεις δίνονται εντός των χρονοδιαγραμμάτων, εξετάστηκαν τα προβλήματα της διοικητικής διαδικασίας εξυπηρέτησης των εν λόγω επενδυτικών σχεδίων. Είναι φανερή η ανάγκη μιας νέας διοικητικής δομής που θα εξασφαλίζει τη λειτουργία των αρμόδιων υπηρεσιών ως φορείς ενός επιτελικού κράτους που θα καθοδηγούν, θα συντονίζουν και θα ελέγχουν τη διαδικασία, κάτι που απαιτεί την επάρκειά τους σε προσωπικό και υλικοτεχνική υποδομή. Τέλος, η διδακτορική διατριβή συμπεραίνει ότι η σαφής στόχευση των αναπτυξιακών νόμων, κλαδική ή χωρική, που να δείχνει την επενδυτική κατεύθυνση που επιλέγει η χώρα κάθε φορά, είναι απαραίτητο συστατικό μιας επιτυχημένης πολιτικής κινήτρων.