Research indexJournal article
Η Ποιότητα του Ατμοσφαιρικού Περιβάλλοντος σε Κλασικά και Σύγχρονα Λογοτεχνικά Κείμενα
Κουτλιάς
Aristotle University of Thessaloniki1 Jan 2026Open access
NobleIDark:/48914/w1/20261105/61F9BA92DOI10.26262/heal.auth.ir.374232
Η Ποιότητα του Ατμοσφαιρικού Περιβάλλοντος σε Κλασικά και Σύγχρονα Λογοτεχνικά Κείμενα
Κουτλιάς · Aristotle University of Thessaloniki · 2026
NobleIDark:/48914/w1/20261105/61F9BA92DOI10.26262/heal.auth.ir.374232
Free to read at the publisher
You can read the abstract here, or the full text at the publisher.
Abstract
Οι δείκτες ποιότητας αέρα (Air Quality Indices, AQIs) συμπυκνώνουν σύνθετα μείγματα ρύπων σε μία ενιαία αριθμητική τιμή και σε κατηγορίες με χρωματική κωδικοποίηση. Ωστόσο, η κατανόηση και οι προστατευτικές αποκρίσεις των πολιτών επηρεάζονται από τη βιωμένη αισθητηριακή εμπειρία και από πολιτισμικά κοινά ερμηνευτικά σχήματα. Η παρούσα εργασία υποστηρίζει ότι τα αστικά λογοτεχνικά κείμενα, όταν διαβάζονται σε συνάρτηση με την οπτική κουλτούρα, συγκροτούν ένα ποιοτικό αρχείο «καθημερινών ατμοσφαιρών», το οποίο τεκμηριώνει σωματικές, κοινωνικές και χωρικές διαστάσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης που συχνά προηγούνται και ενίοτε δυσκολεύουν τη σταθεροποίησή τους σε τυποποιημένες μετρικές και θεσμικές κατηγορίες. Η ανάλυση βασίζεται σε ένα συγκριτικό σώμα 86 λογοτεχνικών έργων και 50 ζωγραφικών πινάκων. Οργανώνεται ως σειρά μελετών περίπτωσης που καλύπτουν το Ηνωμένο Βασίλειο (Λονδίνο), την Ιταλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες (Καλιφόρνια/Λος Άντζελες), την Ελλάδα και συμπληρώνεται από μία διατοπική σύνθεση που ονομάζεται «Διάφορες Πόλεις». Παρότι ο αναλυτικός πυρήνας εστιάζει κυρίως στην περίοδο περ. 1940-1960, το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο εκτείνεται από τα τέλη του 17ου αιώνα έως τις αρχές του 21ου, αναδεικνύοντας την ιστορικότητα τόσο των ατμοσφαιρικών «καθεστώτων» όσο και της γλώσσας μέσω της οποίας γίνονται αντιληπτά. Μεθοδολογικά, η μελέτη συνδυάζει συγκριτική κοντινή ανάγνωση (close reading) και οπτική ανάλυση με ένα δομημένο σχήμα ποιοτικής κωδικοποίησης που εφαρμόζεται σε όλο το σώμα (αισθητηριακές περιγραφές, πλαίσια/ρυθμίσεις έκθεσης, δείκτες πρακτορείας και δράσης). Το κοινό λεξιλόγιο αντίληψης που προκύπτει από κείμενα και εικόνες (ορατότητα/χρώμα, οσμές, ερεθισμός, αναπνευστική δυσχέρεια) εξετάζεται σε σχέση με επαναλαμβανόμενες αφηγηματικές διαμορφώσεις, μέσω των οποίων ο ρυπασμένος αέρας καθίσταται γνωστικά «σαφής» και συνδέεται με συγκεκριμένες πρακτικές επιλογές. Διατοπικά, το σώμα καταγράφει μια μετάβαση από το «βλέπω» (αιθάλη και καπνομίχλη) στο «εισπνέω» (λιγότερο ορατή αλλά χημικά ερεθιστική ρύπανση), με παράλληλες μετατοπίσεις στον τρόπο αντίληψης του κινδύνου, στις πρακτικές αντιμετώπισης και στις ανισότητες έκθεσης που δομούνται από τη γειτονιά, την εργασία και τη στέγαση. Τα ευρήματα μεταφέρονται σε ένα σύντομο, επαναχρησιμοποιήσιμο πλαίσιο για τον σχεδιασμό υπηρεσιών ενημέρωσης για την ποιότητα του αέρα (εφαρμογές AQI, διαδικτυακές πλατφόρμες, δημόσιες ειδοποιήσεις). Το πλαίσιο περιλαμβάνει πρότυπα μηνυμάτων που συνδέουν τις κατηγορίες AQI με αναγνωρίσιμες περιγραφές βασισμένες στις αισθήσεις, μαζί με σαφείς διευκρινίσεις για τα όριά τους· στοιχεία που δίνουν το απαραίτητο πλαίσιο (πότε και πού αφορά η έκθεση), με αναφορά σε μικρές κλίμακες χώρου και χρόνου (υπαίθριο/εξωτερικό/εσωτερικό, διαδρομές μετακίνησης) και προτροπές δράσης που συνδέουν τα αναφερόμενα επίπεδα με συγκεκριμένα μέτρα προστασίας, με ιδιαίτερη μέριμνα για ευάλωτες ομάδες.