NobleBlocks

Research indexJournal article

هوش مصنوعی و ادله دیجیتال در فرآیند دادرسی کیفری

Ghezelbash

Jurisprudence and Islamic Law31 Dec 2025Open access

NobleIDark:/48914/w1/20261105/107D9B73DOI10.71654/jcld.2026.1238359

Free to read at the publisher

You can read the abstract here, or the full text at the publisher.

Read at the publisher

Abstract

با پیشرفت سریع فناوری ‌های دیجیتال و هوش مصنوعی، فرآیند دادرسی کیفری و نظام ادله سنتی دست خوش تحولات بنیادی شده است. ادله دیجیتال، که شامل داده ‌ها، فایل‌ ها و گزارش‌ های الکترونیکی است، همواره نیازمند تضمین‌ های سخت‌ گیرانه از نظر اصالت، صحت، دستکاری‌ ناپذیری و زنجیره نگهداری دقیق می‌باشند. ورود هوش مصنوعی به تحلیل این ادله، توانسته سرعت کشف جرم و دقت تحلیل‌ ها را افزایش دهد، اما هم زمان پرسش ‌های جدید و پیچیده‌ای در حوزه حقوق کیفری ایجاد کرده است؛ از جمله قابلیت استناد قانونی این ادله، شفافیت الگوریتمی، امکان بررسی و تفسیر نتایج توسط قاضی و وکیل و تضمین حق دفاع متهم. همچنین، خطر خطای الگوریتمی، تبعیض در تحلیل داده‌ ها، باز تولید داده ‌های مصنوعی و تداخل با حریم خصوصی، زمینه چالش ‌های حقوقی و اخلاقی را فراهم آورده است. این مقاله با رویکرد تحلیلی و انتقادی، ضمن بررسی جایگاه ادله دیجیتال مبتنی بر هوش مصنوعی در دادرسی کیفری ایران، به تحلیل تطبیقی اجمالی نظام‌ های حقوقی پیشرو در اروپا و آمریکا پرداخته و الزامات سیاست ‌گذاری کیفری، از جمله تدوین چارچوب ملی ارزیابی الگوریتم ‌ها، ایجاد مرکز تخصصی اعتبار سنجی ادله دیجیتال، تضمین زنجیره نگهداری داده و آموزش کارشناسان و قضات را مورد تأکید قرار می‌دهد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که ادله دیجیتال تحلیل‌ شده یا تولید شده توسط هوش مصنوعی تنها در صورتی می‌توانند نقش مؤثر و مشروع در فرآیند دادرسی ایفا کنند که اصول اصالت، شفافیت، قابلیت بررسی و حق دفاع رعایت شود و بدون این ضمانت‌ ها، تکیه بر تحلیل‌ های الگوریتمی می‌تواند به تهدیدی جدی برای عدالت کیفری و اصل برائت تبدیل شود.

Discussion

More

Suggest a correction or report