NobleBlocks

Research indexJournal article

«Ευλογημένη η βασιλεία...» : Η αυτοκρατορική ιδεολογία στην διαμόρφωση των βυζαντινών εικόνων

Γκιβίσης

Aristotle University of Thessaloniki1 Jan 2025Open access

NobleIDark:/48914/w1/20261105/56DBF2D7DOI10.26262/heal.auth.ir.374575

Free to read at the publisher

You can read the abstract here, or the full text at the publisher.

Read at the publisher

Abstract

Η αντίθεση των χριστιανών στην λατρεία του αυτοκράτορα της Ρώμης προκάλεσε αφόρητη πίεση και σκληρούς διωγμούς. Η πίστη τους ότι δεν οφείλουν λατρευτική προσκύνηση στον Ρωμαίο άνακτα επειδή ο δικός τους βασιλιάς είναι ουράνιος, βοήθησε στο να αποδώσουν συν τῳ χρόνῳ ιδιότητες του επίγειου Αυτοκράτορα στον Χριστό. Με την είσοδο της χριστιανικής εκκλησίας στον χώρο των δημόσιων υπηρεσιών της αυτοκρατορίας μετά το διάταγμα των Μεδιολάνων η στάση του αυτοκράτορα προς την εκκλησία άλλαξε και αποδέχτηκε την ιδέα ότι δεν είναι πλέον θεός επί γης, αλλά ο εκλεκτός του. Αυτό βοήθησε στο να περιβληθεί ο κύριος του ουρανού την δόξα του κυρίου της γης. Λόγω της δοθείσης ελευθερίας άρχισαν να λατρεύουν οι χριστιανοί τον θεό τους σε όλο και μεγαλύτερους ναούς, μιας και η προσέλευση στην νέα θρησκεία ήταν αθρόα, με τη συμβολή του αυτοκρατορικού περιβάλλοντος. Η μεγάλη ζήτηση έφερε την ανάπτυξη των διακοσμητικών τεχνών και η ιδέα του Χριστού ως πραγματικού αυτοκράτορα, άρχισε πλέον να αποτυπώνεται ξεκάθαρα. Σε όλη τη χρονική διάρκεια της αυτοκρατορίας η μορφή του Χριστού διασώζει τουλάχιστον ένα από τα χαρακτηριστικά του αυτοκράτορα, που κάνει την αποτύπωση του να ξεχωρίζει από τους αγίους. Την αυτοκρατορική αίγλη περιεβλήθη και η Θεοτόκος, ως βασιλομήτωρ. Κατά την δημιουργία και διαμόρφωση του εικονογραφικού τύπου των εορτών του Δεσπότου και της μητέρας του η αυτοκρατορική ιδεολογία επηρέασε μερικώς ή και ολοκληρωτικά την δημιουργία και αποτύπωση των εορτών. Άλλωστε ο ίδιος ο Χριστολογικός κύκλος ονομάζεται μέχρι σήμερα «δεσποτικός». Η μορφή του αυτοκρατορικού Χριστού δεσπόζει σε όλη τη διάρκεια της αυτοκρατορίας και λειτουργεί σαν κέντρο του πολιτισμού των εκχριστιανισμένων πλέον Ρωμαίων. Η μεγάλη εκκλησία της νέας πρωτεύουσας πόλης αφιερώνεται στην ύπατη σοφία του θεού, τον υιό και Λόγο Του, Ιησού Χριστό. Ο λόγος του Λόγου, το ευαγγέλιο του Χριστού δεν είναι μόνο ένα ιερό κείμενο, ένα σύμβολο ενότητας των χριστιανών αλλά και πολιτισμικό μέσο επιρροής στους γύρω λαούς. Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία θεωρεί πως κατέχει την αλήθεια και καυχάται γι αυτό. Η αλήθεια υποστασιοποιημένη ως ορατή παρουσία του θείου επί της γης δεν είναι θεολογικά μόνο το μυστήριο της μετάληψης του θεανθρώπινου σώματος και αίματος αλλά και αυτό τούτο το ιερό βιβλίο, που προβάλλεται στο στήθος του Παντοκράτορα. Ο εκλεκτός του θεού επί γης, ο ελέῳ θεού αυτοκράτορας των Ρωμαίων, έχει σαν σύμβολό του «το σημείον του υιού» του Θεού, τον σταυρό. Ο σταυρός, που φυλάσσεται στο βασιλικό θησαυροφυλάκιο, αναπτύσσει γύρω του μια ιδιαίτερη λατρεία και σημειώνεται αντί της αυτοκρατορικής παρουσίας. Από τα νομίσματα που κόβει ο κάθε αυτοκράτορας, μέχρι τους τρούλους και τις αψίδες των επιβλητικών ναών, από τον Κωνσταντίνο τον Α΄, τον Θεοδόσιο τον Α΄, μέχρι και τους Παλαιολόγους, ο σταυρός δηλώνει την παρουσία των δύο ηγεμονιών του κόσμου, της ανθρώπινης και της άυλης. Εκτός από τις πάμπολλες επιρροές στην ίδια την χριστιανική λατρεία και τα μυστήριά της, η αυτοκρατορική ιδεολογία και λατρεία επηρέασε σημαντικά και καταλυτικά την χριστιανική τέχνη και διαμόρφωσε τύπους και τρόπους απεικονίσεων.

Discussion

More

Suggest a correction or report