Research indexJournal article
Η θέση των δημόσιων λουτρών στην πολεοδομία κατά την πρώιμη οθωμανική περίοδο στον χώρο της βορείας Ελλάδας
Τάνου
Aristotle University of Thessaloniki1 Jan 2026Open access
NobleIDark:/48914/w1/20261105/3DC3B0AEDOI10.26262/heal.auth.ir.374788
Η θέση των δημόσιων λουτρών στην πολεοδομία κατά την πρώιμη οθωμανική περίοδο στον χώρο της βορείας Ελλάδας
Τάνου · Aristotle University of Thessaloniki · 2026
NobleIDark:/48914/w1/20261105/3DC3B0AEDOI10.26262/heal.auth.ir.374788
Free to read at the publisher
You can read the abstract here, or the full text at the publisher.
Abstract
Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τη θέση και τον ρόλο του οθωμανικού λουτρού στον αστικό ιστό της πρώιμης οθωμανικής πόλης, με επίκεντρο τον χώρο της Βόρειας Ελλάδας από τα τέλη του 14ου έως και τον 16ο αιώνα. Αντικείμενο της έρευνας αποτελεί η εξέταση της χωροθέτησης των λουτρικών εγκαταστάσεων και της σχέσης τους με τον προϋπάρχοντα βυζαντινό αστικό ιστό, τις συνοικίες, το οδικό δίκτυο, την αγορά, τις οχυρώσεις και τα οργανωμένα οικοδομικά συγκροτήματα (külliye), καθώς και η σύνδεσή τους με τους θεσμούς των βακουφίων και την πολιτική της οθωμανικής κεντρικής εξουσίας. Παράλληλα, εξετάζονται η αρχιτεκτονική, η τυπολογία και η μορφολογική εξέλιξη των λουτρών, καθώς και η σχέση τους με τις προγενέστερες ρωμαϊκές και βυζαντινές λουτρικές παραδόσεις. Η έρευνα βασίζεται στη μελέτη 82 λουτρικών κτιρίων, σωζόμενων και μη, σε δεκατρείς πόλεις της Βόρειας Ελλάδας, οι οποίες επιλέχθηκαν λόγω της σημασίας τους για τη διοικητική οργάνωση του πρώιμου οθωμανικού κράτους. Η μεθοδολογία συνδυάζει συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση, αξιοποίηση περιηγητικών μαρτυριών, οθωμανικών φορολογικών καταστίχων και άλλων ιστορικών πηγών, επιτόπια αρχιτεκτονική τεκμηρίωση και ανάλυση χαρτογραφικού κυρίως υλικού που προηγείται των εκτεταμένων πολεοδομικών μετασχηματισμών του 20ού αιώνα. Η επεξεργασία του υλικού πραγματοποιείται με τη μέθοδο των μελετών περίπτωσης και της συγκριτικής ανάλυσης, ενώ τα δεδομένα αντιπαραβάλλονται με αντίστοιχα παραδείγματα από την Προύσα, την Αδριανούπολη και τη Φιλιππούπολη. Η διατριβή εξετάζει τον βαθμό οργάνωσης του πρώιμου οθωμανικού αστικού σχεδιασμού, τον ρόλο των λουτρών ως στοιχείων του δημόσιου χώρου, τη σχέση τους με τη μουσουλμανική κοινότητα και συνοικία, καθώς και τη σύνδεσή τους με θρησκευτικά και διοικητικά ιδρύματα. Παράλληλα, διερευνάται η σημασία των ιδρυτών και των χορηγών στη διαμόρφωση του αστικού τοπίου, ενώ επανεξετάζεται η προέλευση και η εξέλιξη της οθωμανικής λουτρικής αρχιτεκτονικής μέσα από τη συνδυαστική αξιοποίηση αρχιτεκτονικών, πολεοδομικών και ιστορικών δεδομένων. Η συγκριτική μελέτη των λουτρικών κτιρίων της Βόρειας Ελλάδας και επιλεγμένων πόλεων του ευρύτερου πρώιμου οθωμανικού χώρου οδηγεί στη διαμόρφωση ενός συνεκτικού ερμηνευτικού πλαισίου για τη χωροθέτηση, την αρχιτεκτονική και τη λειτουργία των λουτρών στο πλαίσιο της εξέλιξης της πρώιμης οθωμανικής πόλης.