NobleBlocks

Research indexThesis

Χαμένα έργα αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών και οι αρχές της Τριγωνομετρίας

Δρακάκη

1 Jul 2026

NobleIDark:/48914/w1/20261105/FC98F6D6DOI10.12681/eadd/62538

Paywalled

The full text is at the publisher

You can read the abstract here, or open it at the publisher.

Read at the publisher

Abstract

Η παρούσα διατριβή διαρθρώνεται σε 3 μέρη. Στο πρώτο μέρος της καταγράφει χαμένα αρχαία ελληνικά έργα, κατά κύριο λόγο Γεωμετρίας για τα οποία υπάρχει ωστόσο κάποια αρχαία μαρτυρία. Δίνεται έμφαση στις πηγές που μας παρέχουν πληροφορίες για το περιεχόμενό τους. Για την καταγραφή αυτή ανατρέξαμε σε όλη την αρχαία ελληνική Γραμματεία, έγινε αποδελτίωση αρχαίων έργων και άντληση των αναφορών σε έργα τα οποία σήμερα είναι απολεσθέντα. Η καταγραφή περιλαμβάνει και έργα των οποίων έχει χαθεί το ελληνικό πρωτότυπο, αλλά διασώζεται μετάφρασή τους σε άλλη γλώσσα. Σε ένα τέτοιο έργο που διασώθηκε σε Αραβική μετάφραση περιέχεται και το «Θεώρημα της Σπασμένης Χορδής» του Αρχιμήδη, στο οποίο επικεντρώνεται το δεύτερο μέρος της διατριβής μας, που είναι καθαρά μαθηματικού περιεχομένου και συγκεντρώνει κατά την άποψή μας μεγάλο ερευνητικό ενδιαφέρον.Στηριζόμενοι στη μελέτη των αποδείξεων του Αρχιμήδη για το συγκεκριμένο θεώρημα και ορισμένων άλλων σκόρπιων θεωρημάτων του που υπάρχουν σε κείμενα που σώζονται μόνο εν μέρει σε Αραβικές μεταφράσεις εξάγουμε ενδιαφέροντα συμπεράσματα σχετικά με τις ρίζες της Τριγωνομετρίας. Συγκεκριμένα, το μοναδικό έργο Τριγωνομετρίας που μας σώζεται από την αρχαία Ελλάδα είναι τμήμα της Μεγίστης Σύνταξης του Πτολεμαίου όπου υπάρχει (με σύγχρονη ορολογία) ένας πίνακας ημιτόνων και η μέθοδος κατάρτισής του. Ο Πτολεμαίος όμως αντλεί υλικό από τον Ίππαρχο ο οποίος έζησε δύο αιώνες νωρίτερα.Στη διατριβή επιχειρηματολογούμε ότι η αρχή της Τριγωνομετρίας πρέπει να αναχθεί ακόμα πιο πίσω, στον Αρχιμήδη, διότι αν μελετήσουμε τις αποδείξεις των θεωρημάτων του Αρχιμήδη που προαναφέραμε διαπιστώνομε ότι τα βήματα των αποδείξεων του είναι σχεδόν ταυτόσημα με του μεταγενέστερου Πτολεμαίου.Το τρίτο μέρος της διατριβής περιλαμβάνει παραρτήματα με συμπληρωματικό υλικό που υποστηρίζει την ερευνητική προσέγγιση των προηγούμενων ενοτήτων.Μέρος των αποτελεσμάτων της έρευνάς μας - όπως αναπτύχθηκαν στο δεύτερο μέρος της διατριβής - έχουν ανακοινωθεί σε διεθνές Συνέδριο Ιστορίας των Μαθηματικών στο Miskolc της Ουγγαρίας τον Μάιο του 2020 στο οποίο η συγγραφέας συμμετείχε ως προσκεκλημένη ομιλήτρια. Η εργασία αυτή δημοσιεύτηκε, κατόπιν κρίσης, στα Πρακτικά του Συνεδρίου (ISBN 978-615-5626-54-8) με τίτλο: «From the Theorem of the Broken Chord to the Beginning of the Trigonometry».

Discussion

More

Suggest a correction or report