Research indexThesis
Oι πάπες της Αβινιόν και η ελληνόφωνη ορθόδοξη Ανατολή
Βαζάνας
1 Jul 2026
NobleIDark:/48914/w1/20261105/372F1F83DOI10.12681/eadd/62527
Oι πάπες της Αβινιόν και η ελληνόφωνη ορθόδοξη Ανατολή
Βαζάνας · 2026 · Subscription
NobleIDark:/48914/w1/20261105/372F1F83DOI10.12681/eadd/62527
The full text is at the publisher
You can read the abstract here, or open it at the publisher.
Abstract
Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τις σχέσεις της παπωσύνης της Αβινιόν με τον ελληνόφωνο κόσμο κατά τον 14ο αιώνα, με ιδιαίτερη έμφαση στη δράση των επαιτικών ταγμάτων, στις παποβυζαντινές διπλωματικές επαφές και στις πολιτικές και εκκλησιαστικές στρατηγικές που διαμορφώθηκαν στο πλαίσιο της κρίσης της ύστερης μεσαιωνικής Ανατολής. Σκοπός της έρευνας είναι η επανεξέταση των σχέσεων Ανατολής και Δύσης πέρα από στερεοτυπικές ή αποκλειστικά συγκρουσιακές αναγνώσεις, μέσα από τη μελέτη των πρωτογενών πηγών και την ανάλυση των ευρύτερων ιστορικών και πολιτικών συνθηκών της εποχής. Η μελέτη εστιάζει κυρίως στην περίοδο από τις αρχές του 14ου αιώνα έως την επιστροφή της παπικής έδρας στη Ρώμη και εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η παπική αυλή της Αβινιόν αντιλαμβανόταν τον ελληνόφωνο χώρο, τις πολιτικές οντότητες της Ανατολής και τις δυνατότητες εκκλησιαστικής προσέγγισης με το Βυζάντιο. Παράλληλα, αναλύονται οι μεταβολές που σημειώθηκαν στην παπική πολιτική υπό το βάρος των γεωπολιτικών εξελίξεων της εποχής, όπως η τουρκική προέλαση στη Μικρά Ασία και τα Βαλκάνια, η κρίση της βυζαντινής αυτοκρατορίας, οι εμφύλιες συγκρούσεις και οι ανταγωνισμοί των λατινικών και ιταλικών πολιτικών δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον ρόλο των επαιτικών ταγμάτων, κυρίως των Φραγκισκανών και των Δομινικανών, ως φορέων της παπικής παρουσίας και πολιτικής στον ελληνόφωνο χώρο. Η διατριβή εξετάζει τη δραστηριότητά τους στην Κωνσταντινούπολη κυρίως, στη λατινοκρατούμενη Ελλάδα, στα νησιά του Αιγαίου και σε περιοχές της ανατολικής Μεσογείου, αναδεικνύοντας τη σύνδεσή τους με τις παπικές επιδιώξεις, τη διπλωματική κινητικότητα της εποχής και τις προσπάθειες εκκλησιαστικής προσέγγισης με την Ανατολή. Παράλληλα, αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο τα τάγματα αυτά λειτούργησαν ως δίκτυα επικοινωνίας, πληροφόρησης και διαμεσολάβησης ανάμεσα στην Αβινιόν, τις λατινικές ηγεμονίες και το βυζαντινό περιβάλλον. Η έρευνα βασίζεται κυρίως σε πρωτογενές αρχειακό και εκδομένο υλικό, όπως τα παπικά μητρώα (registra pontificia) της Αβινιόν, τα βουλλάρια των επαιτικών ταγμάτων, διπλωματικά έγγραφα, βυζαντινές αφηγηματικές πηγές και κανονικά κείμενα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συγκριτική ανάγνωση λατινικών και βυζαντινών πηγών, με στόχο την αποφυγή μονοδιάστατων ερμηνειών και την ανάδειξη της πολυπλοκότητας των σχέσεων ανάμεσα στις δύο πλευρές. Η διατριβή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η περίοδος της Αβινιόν δεν μπορεί να ερμηνευθεί αποκλειστικά ως εποχή παρακμής ή απομάκρυνσης της παπωσύνης από την Ανατολή. Αντιθέτως, πρόκειται για μια περίοδο έντονης κινητικότητας, κατά την οποία η παπική πολιτική επιχείρησε να αναδιαμορφώσει τους τρόπους παρουσίας της στον ελληνόφωνο χώρο μέσα από ένα σύνθετο πλέγμα διπλωματικών, εκκλησιαστικών και μοναστικών μηχανισμών. Παρά τις αποτυχίες των σχεδίων ένωσης και τις διαρκείς πολιτικές εντάσεις, οι επαφές Ανατολής και Δύσης κατά τον 14ο αιώνα υπήρξαν συχνότερες, βαθύτερες και περισσότερο πολύπλευρες από όσο συνήθως παρουσιάζονται στη νεότερη ιστοριογραφία.