Research indexThesis
Κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας : επαναπροσδιορισμός ή ασυνέχεια
Χατζησάββας
Gnosis1 May 2017Open access
Κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας : επαναπροσδιορισμός ή ασυνέχεια
Χατζησάββας · Gnosis · 2017
Free to read at the publisher
You can read the abstract here, or the full text at the publisher.
Abstract
Η διατριβή αυτή επιχειρεί μια νέα έκθεση της προβληματικής της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) μέσα από την ιχνηλάτηση των επιπτώσεων της θεσμικής και επιχειρησιακής (αν)επάρκειας της στρατιωτικής πτυχής της στο μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον ασφάλειας. Προς τούτο, χρησιμοποιεί ως θεωρητικό πλαίσιο τη μεταστρουκτουραλιστική και Φουκωλτιανή προσέγγιση και ως αναλυτικό πλαίσιο, επιλεγμένες περιπτωσιολογικές μελέτες εφαρμογής της ΚΠΑΑ σε εσωτερικές ένοπλες συγκρούσεις στην Αφρική. Σ’ ένα ραγδαία μεταβαλλόμενο περιβάλλον, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πολύμορφο πλέγμα διεθνών προκλήσεων, το οποίο διαλαμβάνει συμβατικές, ασύμμετρες και υβριδικές απειλές. Οι επιπτώσεις αυτών των προκλήσεων διαπερνούν όλο το φάσμα της ασφάλειας, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τον οντολογικό διαχωρισμό της ασφάλειας στην ΕΕ σε εσωτερική και εξωτερική. Η πολυσχιδής και διαχυτική τους φύση φαίνεται να καθιστά αναγκαία την αξιοποίηση, σε επίπεδο ΕΕ, όλων των διαθέσιμων δυνατοτήτων, συμπεριλαμβανομένων και των στρατιωτικών. Ωστόσο, η ΚΠΑΑ, το κατεξοχήν επιχειρησιακό εργαλείο για τη διαχείριση κρίσεων με στρατιωτικά και μη στρατιωτικά μέσα, οριοθετείται αποκλειστικά στην εξωτερική διάσταση της ασφάλειας, στερώντας από την ΕΕ τη δυνατότητα να την αξιοποιήσει για την προστασία των πολιτών και των κρίσιμων υποδομών της. Η διατριβή αυτή πραγματεύεται τους περιορισμούς και τις εξαρτήσεις που παρεμποδίζουν την ΚΠΑΑ από την επέκτασή της στην εσωτερική ασφάλεια. Εξετάζει τις επιπτώσεις που προκαλεί αυτό το έλλειμμα στην αποτελεσματικότητα των εφαρμογών της στο θέατρο των επιχειρήσεων, καθώς και στη διάσταση του φύλου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Προκειμένου να διερευνηθούν αυτές οι πτυχές χρειάζεται να απαντηθεί το ερώτημα «πώς γνωρίζουμε» για την πολιτικοϊστορική διαμόρφωση της ΚΠΑΑ, καθώς και για την πολιτική που παράγει και οριοθετεί η εξωστρεφής ‘διακυβερνητικότητά’ της (governmentality). Η υπόθεση εργασίας προβάλλει τον ισχυρισμό ότι η ανατροπή των συσχετισμών που δομούν το ‘καθεστώς αλήθειας’ της ΚΠΑΑ δημιουργεί προϋποθέσεις για υπέρβαση του οντολογικού διαχωρισμού της ασφάλειας. Διερευνάται κατά πόσον αυτή η ανατροπή δύναται να συντελέσει στη μετεξέλιξη της ΚΠΑΑ σε κοινή αμυντική πολιτική, με ορίζοντα την κοινή άμυνα. Η διατριβή αναδεικνύει τη διάχυση τριών αφηγήσεων που αποβλέπουν στην ανατροπή του εξωστρεφούς καθεστώτος της ΚΠΑΑ. Η πρώτη αφήγηση ‘ορθολογικοποιεί’ την αξιοποίηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της ΚΠΑΑ για την επίρρωση της εσωτερικής ασφάλειας της ΕΕ, η δεύτερη ‘νομιμοποιεί’ τον επαναπροσδιορισμό της μέσα από την ανάπτυξη μιας ανταγωνιστικότερης ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, ως προϋπόθεση για αυτόνομη παραγωγή ασφάλειας, και η τελευταία ‘φυσικοποιεί’ την υπέρβαση των εθνοκεντρικών επιφυλάξεων στην ασφάλεια και στην άμυνα, μέσα από την εμπέδωση μιας κοινής αμυντικής κουλτούρας. Η διατριβή συμπεραίνει ότι η ΕΕ αντιμετωπίζει το δίλημμα: είτε να διασφαλίσει την αμυντική της αυτονομία στην παραγωγή ασφάλειας μέσα από τον επαναπροσδιορισμό της ΚΠΑΑ είτε να διατηρήσει την ασυνέχεια της αμυντικής της διάστασης μέσα από τη συντήρηση της ‘διακυβερνητικότητάς’ της. Η πρωτοτυπία της διατριβής συνίσταται στην εφαρμογή του μεταστρουκτουραλισμού και της Φουκωλτιανής σκέψης στη μελέτη της ΚΠΑΑ. Μέσα από την αποδόμηση αναδεικνύει την αδόκιμη διάσταση του οντολογικού διαχωρισμού της ασφάλειας, μέσα από τον οποίο νοηματοδοτείται η υπόστασή της. Αυτή η διυποκειμενική προσέγγιση στοχεύει στον εμπλουτισμό της πρόσληψης των επιπτώσεων της εξωστρεφούς ΚΠΑΑ στο διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο και έρχεται να ενισχύσει την κάλυψη ενός σημαντικού βιβλιογραφικού κενού.