Research indexThesis
Πατρότητα και αναπηρία : το κοινωνικό φύλο ως εργαλείο χαρτογράφησης και ερμηνείας του πατρικού ρόλου σε οικογένειες με ανάπηρο παιδί
Κωνσταντινίδης
Gnosis1 Nov 2018Open access
NobleIDark:/48914/w1/20261105/21BF3BE9DOI10.82357/gnosis/591
Πατρότητα και αναπηρία : το κοινωνικό φύλο ως εργαλείο χαρτογράφησης και ερμηνείας του πατρικού ρόλου σε οικογένειες με ανάπηρο παιδί
Κωνσταντινίδης · Gnosis · 2018
NobleIDark:/48914/w1/20261105/21BF3BE9DOI10.82357/gnosis/591
Free to read at the publisher
You can read the abstract here, or the full text at the publisher.
Abstract
Η παρούσα διατριβή έχει σκοπό να διερευνήσει: (α) πώς οι άνδρες νοηματοδοτούν την πατρότητα και ποιο πατρικό μοντέλο ενστερνίζονται σε οικογένειες με ανάπηρο παιδί (β) τι σημαίνει να είσαι πατέρας ανάπηρου παιδιού στην κυπριακή κοινωνία και (γ) ποιες στάσεις υιοθετούν οι πατέρες απέναντι στην αναπηρία και την ένταξη. Ακολουθήθηκε το μικτό μοντέλο έρευνας. Στην πρώτη φάση της έρευνας (ποιοτική - φαινομενολογική προσέγγιση) συμμετείχαν 15 πατέρες οι οποίοι ήταν έγγαμοι και διέμεναν μαζί με το ανάπηρο παιδί. Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε η προφορική ιστορία (2 συνεντεύξεις ανά συμμετέχοντα), η ομάδα εστίασης (3 συμμετέχοντες) και η παρατήρηση (7 συμμετέχοντες). Παράλληλα, σχεδιάστηκε το εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε στην ποσοτική φάση, το οποίο επέστρεψαν συμπληρωμένο 57 πατέρες. Το ερωτηματολόγιο αποσκοπούσε να εντοπίσει τους παράγοντες που επηρεάζουν την πατρική εμπλοκή και να αποτυπώσει τις κυρίαρχες εικόνες πατρότητας, χωρίς να επιχειρείται γενίκευση (μη αντιπροσωπευτικό δείγμα). Η αξιοποίηση της μικτής προσέγγισης φάνηκε πως βελτίωσε σημαντικά τα δεδομένα. Και στις δύο φάσεις ακολουθήθηκαν όλες οι διαδικασίες τήρησης της ανωνυμίας και της εμπιστευτικότητας. Βρέθηκε πως η ανδρική και πατρική ταυτότητα δομούνται γύρω από την ιδιότητα του εργάτη. Η απόκτηση παιδιών ωθεί ορισμένους πατέρες να βρουν εργασία που εξασφαλίζει περισσότερα χρήματα και τους επιτρέπει να αναπτύξουν αποτελεσματικότερα το ρόλο του τροφού-παροχέα. Επιπλέον, η τεκνοποίηση φαίνεται να ενισχύει σημαντικά την ανδρική ταυτότητα. Από την άλλη, η αρρενωπότητα των ανδρών που είτε δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί είτε καθίστανται γεννήτορες ανάπηρου παιδιού φαίνεται να τίθεται υπό αμφισβήτηση. Οι περισσότεροι πατέρες συμμετέχουν στη ζωή του ανάπηρου παιδιού μέσα από δραστηριότητες ψυχαγωγίας, ενώ παρουσιάζουν μειωμένη ενασχόληση σε θέματα εκπαίδευσης και φροντίδας. Ως προς το είδος πατρότητας που αναπτύσσουν, αρκετοί συμμετέχοντες ενστερνίζονται την εικόνα του πατέρα βοηθού, πολύ λιγότεροι του απόμακρου πατέρα ή του πατέρα που επιτελεί και μητρικά καθήκοντα (φροντίδα παιδιών, καθαριότητα σπιτιού), ενώ η πλειονότητά τους φαίνεται να επιτελεί το ρόλο του συμμετοχικού πατέρα. Σε σχέση με το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα, έχει φανεί πως η πατρότητα είναι μία περίοδος αντικρουόμενων συναισθημάτων. Κανένας άνδρας δεν είναι εκ των προτέρων προετοιμασμένος να καταστεί γεννήτορας ανάπηρου παιδιού. Η αναπηρία ταυτίζεται με τον απρόσκλητο επισκέπτη από τον οποίο αρχικά νομίζουν πως μπορούν να ξεφύγουν. Όχι όμως μετά τα ταξίδια του εξωτερικού, όπου αντιλαμβάνονται πως η αναπηρία έχει μόνιμη υπόσταση. Επιδίδονται πλέον σε ένα αγώνα πρώιμης παρέμβασης και στήριξης του ανάπηρου παιδιού τους. Απαιτείται μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι οι πατέρες να καλλιεργήσουν στάσεις αποδοχής, ενώ ελλοχεύει ο κίνδυνος όταν αυτές απουσιάζουν να αναπτύξουν τάσεις πατρικής φυγής. Αποδεχόμενοι την αναπηρία, οι πατέρες αυξάνουν σημαντικά την ικανοποίησή τους για τον πατρικό ρόλο που επιτελούν. Επιπρόσθετα, αναγνωρίζουν πως η αναπηρία έχει και θετικές διαστάσεις. Το κυριότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν είναι οι αρνητικές στάσεις της κοινωνίας (αναπηροφοβία), ιδιαίτερα σήμερα που η αποποινικοποίηση των εκτρώσεων αναβίωσε την αντίληψη πως είναι προτιμότερος ο θάνατος παρά η ζωή με αναπηρία. Παρόλα αυτά, η ισχυρή ρητορική που έχει αναπτύξει η Ορθόδοξη Εκκλησία γύρω από το ζήτημα των αμβλώσεων αλλά και το προσωπικό βίωμα, ωθεί τους περισσότερους πατέρες να καταδικάσουν την έκτρωση, αναδεικνύοντας πως η ζωή των ανάπηρων ατόμων είναι εξίσου πολύτιμη με κάθε ανθρώπινη ζωή.