Research indexLiterature review
นวตกรรมกระบวนการเพอการพฒนาการทองเทยวโดยชมชนอยางยงยนภายใตความไมแนนอน
รักษ์พลเมือง
1 Jan 2025
นวตกรรมกระบวนการเพอการพฒนาการทองเทยวโดยชมชนอยางยงยนภายใตความไมแนนอน
รักษ์พลเมือง · 2025 · Subscription
The full text is at the publisher
You can read the abstract here, or open it at the publisher.
Abstract
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาปัญหาในกระบวนการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนภายใต้ความไม่แน่นอน (2) พัฒนากระบวนการและเครื่องมือสำหรับการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนที่สามารถรับมือกับความไม่แน่นอน (3) ทดสอบต้นแบบกระบวนการและศึกษาการยอมรับนวัตกรรม และ (4) ศึกษาความเป็นไปได้เชิงพาณิชย์ของนวัตกรรมกระบวนการที่พัฒนาขึ้น การวิจัยใช้รูปแบบผสมผสาน (Mixed Methods) แบ่งเป็น 4 ระยะ ระยะที่ 1 ทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ (Systematic Literature Review) ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) ผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนจากหน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา และภาคเอกชน จำนวน 12 คน ระยะที่ 2 พัฒนากระบวนการและเครื่องมือด้วยการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) จำนวน 9 ครั้ง ร่วมกับชุมชนเกาะเกิด จังหวัดพระนครศรีอยุธยา (ชุมชนต้นแบบ) และระยะที่ 3 กิจกรรมการวิจัยเชิงปฏิบัติการจำนวน 9 ครั้ง เพื่อทดสอบต้นแบบกระบวนการกับชุมชนบ้านพวน จังหวัดลพบุรี (ชุมชนทดสอบ) พร้อมเก็บข้อมูลเชิงปริมาณด้วยการประเมินแบบก่อนและหลังกระบวนการ (Pre-test/Post-test) และระยะที่ 4 ศึกษาความเป็นไปได้เชิงพาณิชย์ผ่านการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญเพิ่มเติมและการวิเคราะห์ทางการเงิน ผลการวิจัยพบว่า ปัญหาในกระบวนการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนในปัจจุบันประกอบด้วย 3 ประเด็นหลัก ได้แก่ ความท้าทายของกระบวนการในปัจจุบัน ความไม่แน่นอน และการพัฒนาเพื่อความยั่งยืน นำไปสู่การพัฒนากระบวนการพัฒนาบริการใหม่ (New Service Development) สำหรับการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างยั่งยืนภายใต้ความไม่แน่นอน ที่ประกอบด้วย 16 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ การกำหนดเป้าหมายและกลยุทธ์ การวิเคราะห์ทรัพยากร การระบุกลุ่มลูกค้าเป้าหมาย การค้นหาอัตลักษณ์ของพื้นที่ การสร้างแนวคิดบริการ การวิเคราะห์ลูกค้า การปรับใช้เทคโนโลยี การคัดกรองแนวคิด การวางแผนทรัพยากร การทดสอบแนวคิด การวิเคราะห์ความเป็นไปได้ การพัฒนาบริการ การทดสอบต้นแบบ การทดสอบตลาด การนำออกสู่ตลาด และการประเมินและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ผลการเก็บข้อมูลก่อนและหลังกระบวนการพบว่าค่าเฉลี่ยในทุกมิติของทั้งฝั่งชุมชนผู้ให้บริการและฝั่งนักท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) ทั้งนี้การยอมรับนวัตกรรมกระบวนการได้รับการตรวจสอบจากสองมุมมองที่เสริมกัน ได้แก่ มุมมองของชุมชนผู้ใช้งานในระหว่างกระบวนการ ซึ่งประเมินตามกรอบการยอมรับเทคโนโลยีที่ขยายเพิ่ม (Extended TAM) และยืนยันว่าชุมชนรับรู้ถึงประโยชน์เห็นว่าใช้งานง่าย และมีแนวโน้มจะนำไปใช้จริง และมุมมองของผู้เชี่ยวชาญในระยะตรวจสอบยืนยัน ซึ่งประเมินตามกรอบแนวคิด IDEO และยืนยันความเป็นที่ต้องการ ความเป็นไปได้และความคุ้มค่าของกระบวนการ นอกจากนี้การศึกษาความเป็นไปได้เชิงพาณิชย์ชี้ว่าต้นแบบนวัตกรรมมีศักยภาพในการพัฒนาต่อยอดเชิงธุรกิจในรูปของ คู่มือและชุดเครื่องมือ (ReCBT: CBT Resilience Toolkit) และแพลตฟอร์มออนไลน์งานวิจัยนี้สร้างองค์ความรู้ใหม่ด้วยการขยายขอบเขตแนวคิดการพัฒนาบริการใหม่และนวัตกรรมกระบวนการจากภาคธุรกิจสู่บริบทการท่องเที่ยวโดยชุมชน และนำเสนอ กระบวนการที่ช่วยให้ชุมชนสามารถพัฒนาบริการท่องเที่ยว เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน และรับมือกับความไม่แน่นอนได้ด้วยตนเองอย่างเป็นรูปธรรม