Research indexJournal article
Ραδιολογικός χαρακτηρισμός ενεργοποιημένων τμημάτων αντιδραστήρων
Μαρκόπουλος
Aristotle University of Thessaloniki1 Jan 2026Open access
NobleIDark:/48914/w1/20261105/9A7BA164DOI10.26262/heal.auth.ir.376306
Ραδιολογικός χαρακτηρισμός ενεργοποιημένων τμημάτων αντιδραστήρων
Μαρκόπουλος · Aristotle University of Thessaloniki · 2026
NobleIDark:/48914/w1/20261105/9A7BA164DOI10.26262/heal.auth.ir.376306
Free to read at the publisher
You can read the abstract here, or the full text at the publisher.
Abstract
Ο ραδιολογικός χαρακτηρισμός ενεργοποιημένων - λόγω πυρηνικών αντιδράσεων με νετρόνια - μεταλλικών τμημάτων πυρηνικών αντιδραστήρων, τα οποία παρουσιάζουν συνήθως και επιφανειακή ραδιορύπανση, είναι απαραίτητος για την λήψη αποφάσεων σχετικά με την διαχείρισή τους κατά τις εργασίες παροπλισμού. Πριν την αποσυναρμολόγηση ή/ και κοπή των τμημάτων των αντιδραστήρων, η επιλογή της τεχνολογίας κοπής, ώστε να περιοριστεί η παραγωγή δευτερευόντων ραδιενεργών καταλοίπων αλλά και να περιοριστούν οι δόσεις στο προσωπικό, βασίζεται στον ακριβή ραδιολογικό χαρακτηρισμό των ραδιονουκλιδίων εντός των υλικών καθώς και αυτών που παρουσιάζονται στην επιφάνεια ως ρύπανση. Όταν απαιτείται απορρύπανση πριν την αποσυναρμολόγηση, ο ακριβής προσδιορισμός των ραδιονουκλιδίων στην επιφάνεια και στον όγκο των υλικών είναι απαραίτητος για την επιλογή της κατάλληλης μεθόδου απορρύπανσης. Τέλος, μετά την αποσυναρμολόγηση ή/ και κοπή των τμημάτων των αντιδραστήρων, ο ακριβής ραδιολογικός χαρακτηρισμός των ραδιονουκλιδίων εντός των υλικών καθώς και στην επιφάνειά τους είναι απαραίτητος για να αποφασιστεί αν η απορρύπανση θα είναι αποδοτική, καθώς και για να επιλεγούν οι μέθοδοι απορρύπανσης και οι διαδικασίες αποδέσμευσης. Στα ενεργοποιημένα τμήματα των πυρηνικών αντιδραστήρων, κάποια ραδιονουκλίδια παρουσιάζονται εντός των υλικών τους (προϊόντα ενεργοποίησης), κάποια στην επιφάνεια ως ρύπανση (προϊόντα σχάσης) και κάποια εντός, αλλά και στην επιφάνεια των υλικών (ευδιάλυτα προϊόντα ενεργοποίησης). Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το 94Nb είναι εξαιρετικά δυσδιάλυτο σε αντίθεση με το 60Co που είναι ευδιάλυτο, ενώ και τα δύο είναι προϊόντα ενεργοποίησης. Ως εκ τούτου, το 94Nb δεν παρουσιάζεται συνήθως στην επιφάνεια ως ρύπανση ενώ η παρουσία του 60Co στην επιφάνεια είναι σημαντική. Σε αντίθεση, το 137Cs, που είναι προϊόν σχάσης παρουσιάζεται στην επιφάνεια ως ρύπανση και σπάνια εσωτερικά στον όγκο. Η παρούσα διδακτορική διατριβή αφορά στην ανάπτυξη μη καταστροφικής μεθόδου (NDT) γ-φασματοσκοπίας, βασισμένης σε προσομοιώσεις πηγής - ανιχνευτή με τη μέθοδο Monte Carlo (κώδικας MCNP), για τον ταυτόχρονο, ποσοτικό προσδιορισμό προϊόντων ενεργοποίησης στο εσωτερικό υλικών και ραδιενεργού ρύπανσης στην επιφάνειά τους με μια μέτρηση. Για την διάκριση και ποσοτικοποίηση της ραδιενέργειας στην επιφάνεια και στον όγκο αναπτύχθηκαν δύο εναλλακτικές, ισοδύναμες μέθοδοι, βασισμένες στην ανάλυση της φωτοκορυφής και της αιχμής Compton. Η πρώτη μέθοδος βασίστηκε στις μετρήσεις των γεγονότων που καταγράφηκαν από τον ανιχνευτή στην φωτοκορυφή και την περιοχή της αιχμής Compton από την συνεισφορά των ενεργοτήτων στον όγκο (ως αποτέλεσμα της ενεργοποίησης) και στην επιφάνεια (ως αποτέλεσμα της επιφανειακής ραδιορύπανσης) δειγμάτων χάλυβα. Η δεύτερη μέθοδος στηρίχτηκε στη σχέση του λόγου Compton προς φωτοκορυφή (C/P) σε σχέση με την απόλυτη απόδοση της φωτοκορυφής, που προέκυψε από φάσματα προσομοίωσης. Η σχέση αυτή αξιοποιήθηκε για τον προσδιορισμό της ενεργότητας των ραδιονουκλιδίων που εμφανίζονται ταυτόχρονα στον όγκο και στην επιφάνεια ως ραδιορύπανση. Δείγματα από συστοιχίες πλακών χάλυβα, πάχους 1 mm και πηγές απορροφητικού χαρτιού ρυπασμένου με ¹³⁷Cs γνωστής ενεργότητας, τοποθετημένα μεταξύ των πλακών καθώς και στην επιφάνεια των συστοιχιών, παρασκευάστηκαν προς επαλήθευση των δύο αυτών μεθόδων. Και οι δύο μέθοδοι παρήγαγαν συνεπή αποτελέσματα και η συμφωνία μεταξύ των γνωστών ενεργοτήτων των δειγμάτων και εκείνων που προσδιορίστηκαν πειραματικά ήταν εντός του επιπέδου αβεβαιότητας από 1σ έως 2σ, επιβεβαιώνοντας την αξιοπιστία τους για την ταυτόχρονη εκτίμηση, με μια μέτρηση, της ενεργότητας στην επιφάνεια και στον όγκο δειγμάτων χάλυβα. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε επαλήθευση σε πραγματικό ενεργοποιημένο δείγμα από τον Ελληνικό Ερευνητικό Πυρηνικό Αντιδραστήρα (Greek Research Reactor – GRR-1). Επιβεβαιώθηκε η συμφωνία των αποτελεσμάτων που προέκυψε από την χρήση της μεθόδου του λόγου Compton προς φωτοκορυφή (C/P) σε σχέση με την απόλυτη απόδοση της φωτοκορυφής με τα αποτελέσματα πιστοποιημένου λογισμικού, το οποίο επιτρέπει την φασματοσκοπική ανάλυση δειγμάτων και περιεκτών διαφορετικών γεωμετριών χωρίς την ανάγκη φυσικής βαθμονόμησης απόδοσης με πραγματικές ραδιενεργές πηγές.