Research indexJournal article
ارزشهای اخلاقی در شعر پروین اعتصامی ونازک الملائکه (مطالعه ای تطبیقی)
Jasim
Mağallaẗ ğāmiʿaẗ al-anbār li-luġāt wa-al-ādāb30 Sep 2026Open access
ارزشهای اخلاقی در شعر پروین اعتصامی ونازک الملائکه (مطالعه ای تطبیقی)
Jasim · Mağallaẗ ğāmiʿaẗ al-anbār li-luġāt wa-al-ādāb · 2026
Abstract
هدف پژوهش: این پژوهش با رویکردی توصیفی، تحلیلی و تطبیقی به بررسی ارزشهای اخلاقی در شعر پروین اعتصامی، شاعر برجسته فارسی، و نازک الملائکه، شاعر نوگرای عراقی، میپردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که دو شاعر، با وجود تفاوت زبان، سنت ادبی، قالب شعری، تجربه تاریخی و جایگاه اجتماعی، شعر را به قلمرویی برای بیدارسازی وجدان اخلاقی و نقد نابرابریهای انسانی تبدیل کردهاند.روش پژوهش: پژوهش حاضر با بهرهگیری از روش توصیفی، تحلیلی و تطبیقی، مضامین اخلاقی، ساختارهای ادبی و شیوههای بیان ارزشهای انسانی را در آثار دو شاعر بررسی و مقایسه میکند. یافتههای پژوهش:پروین اعتصامی در چهارچوب قالبهای کلاسیک فارسی، بهویژه قطعه، قصیده، مثنوی، مناظره و تمثیل، اخلاق را با مفاهیمی چون عدالت اجتماعی، دانش، حقیقتگویی، همدلی با محرومان، نقد قدرت، کار، قناعت و مسئولیت فردی پیوند میدهد. نازک الملائکه در بستر شعر نو عربی، بهویژه شعر تفعیله، اخلاق را از راه تصویرهای تاریک، تکرارهای موسیقایی، تجربه مرگ، رنج جمعی، آزادی زن و کرامت انسان بازنمایی میکند. یافتهها نشان میدهد که اخلاق در شعر پروین بیشتر صورتی حکمی، گفتوگومحور و تعلیمی دارد، در حالی که اخلاق در شعر نازک بیشتر تراژیک، عاطفی، اجتماعی و وجودی است. با این همه، هر دو شاعر اخلاق را از سطح اندرز فردی فراتر میبرند و آن را به نیرویی برای اصلاح جامعه، دفاع از کرامت انسان و اعتراض به بیعدالتی تبدیل میکنند. از این منظر، شعر آنان در دو سنت فارسی و عربی، نمونهای مهم از پیوند ادبیات زنان، وجدان اجتماعی و نقد اخلاقی قدرت در خاورمیانه معاصر است. تیجهگیری: این پژوهش به این نتیجه رسید که ارزشهای اخلاقی، با وجود تفاوتهای فرهنگی، زبانی و هنری میان پروین اعتصامی و نازک الملائکه، محور اصلی تجربه شعری هر دو شاعر را تشکیل میدهد. بررسی تطبیقی نشان داد که هر دو شاعر، شعر را بهعنوان ابزاری برای اصلاح اجتماعی، دفاع از عدالت و پاسداری از کرامت انسانی به کار گرفتهاند، هرچند در شیوههای بیان و نگرش هنری تفاوتهایی میان آنها وجود دارد. یافتههای این پژوهش بر اهمیت مطالعات تطبیقی ادبی در برجسته ساختن ارزشهای انسانی مشترک میان ادبیات گوناگون و نیز آشکار ساختن نقش ادبیات در تقویت آگاهی اخلاقی و گسترش گفتوگوی فرهنگی تأکید میکند.