NobleBlocks

Research indexJournal article

ДОСЛЕДСТВЕННАЯ ПРОВЕРКА И ДОСУДЕБНОЕ РАССЛЕДОВАНИЕ В КАЗАХСТАНЕ: БАЛАНС МЕЖДУ ЭФФЕКТИВНОСТЬЮ УГОЛОВНОГО ПРЕСЛЕДОВАНИЯ И ГАРАНТИЯМИ ПРАВ ЛИЧНОСТИ

ИМАНГАЛИЕВ

Вестник Карагандинского экономического университета28 Sep 2026Open access

NobleIDark:/48914/w1/20261105/7AA23386DOI10.52445/bkeu.2026.82.3.011

Free to read at the publisher

You can read the abstract here, or the full text at the publisher.

Read at the publisher

Abstract

В статье исследуется институт доследственной проверки в уголовном процессе Республики Казахстан в контексте его реформирования и трансформации после 2014 года, когда данный этап был исключён из уголовно-процессуальной модели и заменён системой начала досудебного расследования путем регистрации повода в Едином реестре досудебных расследований. Цель исследования изучить сущность доследственной проверки как фильтрационного механизма, обеспечивающего процессуальную экономию и предварительное отсеивание необоснованных поводов о правонарушениях. Применены методы сравнительно-правового анализа, исторический, статистический, системно-правовой, формально-юридический и другие. Данные методы позволили проанализировать проблемы, возникшие в результате упразднения доследственной проверки, включая рост процессуальной нагрузки, увеличение количества необоснованно начатых производством уголовных дел, рост доли прекращённых производств по реабилитирующим основаниям, а также усиление бюджетных издержек уголовного процесса. Особое внимание уделяется сравнительно-правовому анализу законодательства стран постсоветского пространства, в которых институт доследственной проверки сохраняется либо был частично восстановлен, а также оценке зарубежного опыта реформирования аналогичных процедур. Обосновывается необходимость переосмысления действующей модели и возможного внедрения модернизированной формы доследственной проверки с чёткой процессуальной регламентацией, ограниченными сроками и гарантированным соблюдением прав участников уголовного процесса. Делается вывод о целесообразности формирования сбалансированного механизма предварительной правовой оценки сообщений о преступлениях, обеспечивающего одновременно эффективность уголовного преследования и защиту прав и свобод личности. Мақалада Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізуіндегі сотқа дейінгі тексеру институты оның 2014 жылдан кейінгі реформалануы мен трансформациясы контекстінде қарастырылады. Бұл кезеңде аталған саты қылмыстық іс жүргізу моделінен алынып тасталып, Қылмыстық құқық бұзушылықтар туралы бірыңғай тізілімге хабарламаны тіркеу негізінде сотқа дейінгі тергеп-тексеруді дереу бастау жүйесімен алмастырылған. Бұл зерттеудің мақсаты - тергеуге дейінгі тергеулердің процедуралық тиімділікті және құқық бұзушылықтар туралы негізсіз айыптауларды алдын ала іріктеуді қамтамасыз ететін сүзгілеу механизмі ретіндегі сипатын зерттеу. Салыстырмалы құқықтық талдау, статистикалық талдау, жүйелік құқықтық талдау, формальды құқықтық талдау және басқа да әдістер қолданылды. Бұл әдістер бізге тергеуге дейінгі тергеулердің жойылуы нәтижесінде туындаған мәселелерді, соның ішінде процедуралық ауыртпалықтың артуын, негізсіз қозғалған қылмыстық істер санының артуын, ақтау негіздерімен тоқтатылған істер үлесінің артуын және қылмыстық іс жүргізудің бюджеттік шығындарының артуын талдауға мүмкіндік берді. Тергеуге дейінгі тергеу институты сақталған немесе ішінара қалпына келтірілген посткеңестік елдердің заңнамасын салыстырмалы құқықтық талдауға, сондай-ақ ұқсас процедураларды реформалаудағы халықаралық тәжірибені бағалауға ерекше назар аударылады. Зерттеу қазіргі модельді қайта қарастыру және нақты процедуралық ережелермен, шектеулі мерзімдермен және қылмыстық іс жүргізуге қатысушылардың құқықтарын кепілдендірілген құрметтеумен тергеуге дейінгі шолудың жаңартылған түрін енгізу қажеттілігін негіздейді. Қорытындыда қылмыстық қудалаудың тиімділігі мен жеке тұлға құқықтарын қорғауды қатар қамтамасыз ететін қылмыстық құқық бұзушылықтар туралы хабарламаларды алдын ала құқықтық бағалаудың теңгерімді тетігін қалыптастырудың орындылығы көрсетіледі. The article examines the institution of pre-investigation review in the criminal procedure of the Republic of Kazakhstan in the context of its reform and transformation after 2014, when this stage was excluded from the criminal procedural model and replaced by the system of immediate initiation of pre-trial investigation based on registration of a report in the Unified Register of Pre-Trial Investigations. The study aims to examine the nature of the pre-investigation check as a screening mechanism that ensures procedural economy and the preliminary filtering out of unfounded reports of offenses. Methods employed include comparative legal analysis, statistical analysis, systems-legal analysis, and formal legal analysis, among others. These methods enabled an analysis of the problems arising from the abolition of the pre-investigation check, including increased procedural workloads, a rise in the number of criminal cases initiated without sufficient grounds, an increase in the proportion of proceedings terminated on exonerating grounds, and higher budgetary costs associated with criminal proceedings. Particular attention is paid to a comparative legal analysis of legislation in post-Soviet states where the institution of the pre-investigation check has been retained or partially reinstated, as well as to an assessment of foreign experience in reforming similar procedures. The study substantiates the need to rethink the current model and potentially introduce a modernized form of the pre-investigation check characterized by clear procedural regulation, strict time limits, and guaranteed protection of the rights of participants in criminal proceedings. The conclusion is made regarding the expediency of forming a balanced mechanism of preliminary legal assessment of crime reports, ensuring both the effectiveness of criminal prosecution and the protection of individual rights and freedoms.

Discussion

More

Suggest a correction or report